Woltyżerowie

Walka w szyku rozproszonym w I-szym korpusie armii pod dowództwem marszałka Davouta w 1811 roku

Kompania Woltyżerów Piechota 0 Komentarzy

 

We wrześniu 1811 roku I korpus armii pod dowództwem marszałka Davouta złożony był z natępujących pułków piechoty: 7e, 13e, 15e & 33e régiment d’infanterie légère 12e, 17e, 21e, 25e, 30e, 33e, 48e, 57e, 61e, 85e, 108e & 111e régiment d’infanterie de ligne. Wygląda na to, że generał dywizji Charles Antoine Louis Alexis Morand jest autorem instrukcji, która we wrześniu 1811 roku służyła jako podstawa dla szkolenia wszystkich woltyżerów w tym korpusie. Poniższy list był podpisany przez Davouta:

Do generała Moranda. Hamburg, 16 października 1811.

Otrzymałem, drogi Generale, twój lit z 16-tego i pięć kopii twojego projektu dotyczącego nauki służby woltyżerskiej (tyralierskiej) we wszystkich oddziałach. Byłoby znakomicie zrealizować ten cel, wyślę je więc do wszystkich generałów dowodzących dywizjami piechoty, nakazując im wykorzystać pozostałą część sezonu na ćwiczenie w tym wszystkich kompanii.
Dziękując ci, mój drogi Generale, proszę abyś wysłał kopię tego projektu, którego oryginał z pewnością zachowasz dla siebie, do każdego z twoich generałów i pułkowników, polecając na przyszłość losowanie zawartych w nim instrukcji podczas ćwiczeń żołnierzy.
Kompanie woltyżerów są obeznane z tymi manewrami, więc z początku należy ćwiczyć kompanie centralne wspólnie z nimi tzn. mieszając fizylierów z woltyżerami.
Będę zobowiązany jeśli powiadomisz mnie o podjętych krokach i postępach w powyższych ćwiczeniach czynionych przez wojsko na zróżnicowanej nawierzchni, co może tylko pomóc w ich zrozumieniu żołnierzom tak samo jak oficerom.

Tego samego dnia do pozostałych dowódców dywizji I korpusu zorała rozesłana następująca instrukcja:

Do generałów: Friant, Gubin, Dessaix, Compans i Barbanègre.

Hamburg, 16 października 1811.

Przyszliśmy do wniosku, że ogólnie szkodliwym było zbieranie określonej liczby żołnierzy po kompaniach do flankierów czy tyralierów i preferowano do tego celu całe kompanie.
Kompanie woltyżerów, które są elitą nie mogą zawsze spełniać powyższego zadania bez poważnych niedogodności, dlatego wydało mi się odpowiednim w wypadku innych kompanii mogących być użytymi do owej roli, wyćwiczenie ich w tym celu.
Ze względu na konieczność unifikacji paru metod, jakie mogą być zastosowane wysyłam ci, mój drogi Generale podsumowanie manewrów, które zachęcam przećwiczyć w podległych twoim rozkazom regimentach zarówno piechoty lekkiej jak liniowej. Chcę, abyśmy wykorzystali obecną porę roku do wyćwiczenia żołnierzy.
Przekaż tą instrukcję każdemu z dowódców pułków pozotających pod twoja komendą i po jednej dla każdego generała brygady; zaleć, aby nie robiono więcej kopii dla pozostałych.
Kompanie woltyżerów są dobrze obeznane z tymi manewrami, należy więc na początku ćwiczyć kompanie centralne razem z kompaniami woltyżerów, co oznacza przemieszanie fizylierów z woltyżerami.
Będę zobowiązany, jeśli powiadomisz mnie o podjętych krokach i postępach w powyższych ćwiczeniach czynionych przez wojsko na zróżnicowanej nawierzchni, co może tylko pomóc w ich zrozumieniu żołnierzom tak samo jak oficerom.
(Do generała Dessaix) Nie potrzeba, mój drogi Generale, żebyś wysyłał do 55 plp. kopię intrukcji przesłanej już generałowi Barbanegre, który przekazał ją dalej.


Przepis Musztry Woltyżerów

czyli innej kompanii na miejscu woltyżerów użytej.

Kompania Woltyżerów czyli inna przeznaczona do poprzedzania kolumny w marszu lub ukrycia linii, skoro jej kapitan odbierze na to rozkaz, posunie się żywo o 200 kroków naprzód na środek tego miejsca, które ma zasłonić. Gdy tam tanie, kapitan uformuje linię tyralierów jak następuje.

 

Artykuł I.

Okryć czoło kolumny lub flankę linii.

Kapitan stanąwszy z kompanią w miejscu wzwyż oznaczonym, gdzie będzie miała zostać sekcja rezerwy, podzieli swoją kom­panię na trzy sekcje i zakomenderuje:

Sections de droite et de gauche, par le flanc droit et le flanc gauche, à 100 pas sur la droite et la gauche – marche.

[Sekcje prawa i lewa, w prawo i w lewo, na &o kroków naprzód, na prawo i na lewo – marsz.]

Na tę komendę porucznik i podporucznik poprowadzą sek­cje, a sierżant Marszy, dwóch sierżantów, dwóch kaprali i po­łowa doboszów lub trębaczy zoraną z kapitanem przy sekcji środkowej.

Gdy porucznik i podporucznik posuną się o 100 kroków na pra­we i lewe skrzydło, zatrzymają swoje sekcje i zakomenderują:

Porucznik dowódca prawej sekcji :

1.              Premier et second rangs par le flanc gauche — gauche.

2.              À15 pas par file, prenez vos di&ances — marche.

[1. Pierwszy i drugi Szereg przez lewo — w le—wo.

2. Na odstęp 15-tu kroków, rotami — marsz.]

Podporucznik dowódca lewej sekcji:

1.              Premier et second rangs par le flanc droit — droit.

2.              À15 pas par file, prenez vos di&ances — marche.

[1. Pierwszy i drugi szereg przez prawo — w prawo.

2. Na odstęp 15-tu kroków, rotami — marsz.]

Na tę komendę roty 1g0 i 2g0 szeregu sekcji prawej i lewej we­zmą swój odstęp o 15 kroków jedna od drugiej tak daleko, aż się w środku z sobą zejdą.

Trzeci szereg, sierżant, kaprale i dobosz lub trębacz, zoraną w rezerwie przy oficerze.

Uwaga.

Te rezerwy są przeznaczone do dostarczania zastępców na miejscu ubywających w linii, do wzmocnienia punktów sil­nie atakowanych i na eskorty dla oficerów, które ich nigdy od- tąpić nie powinny: te eskorty mające służyć za punkty zbo­ru bądź w nacieraniu, bądź w cofaniu powinny być najmniej z 6-ciu ludzi.

Jeżeli podoficer będzie wysłany w celu dania rozkazów tyra­lierom powinien zawsze mieć z sobą 1-go żołnierza z rezerwy. Skoro odstępy będą wzięte między rotami, porucznik i podpo­rucznik rozkażą bić lub trąbić krok zwyczajny; na ten znak ty­raliery posuną się o 100 kroków naprzód.

Uwaga.

Tyraliery zawsze powinni maszerować po dwóch, aby się na wzajem wspierać; powinni jeden po drugim, a nigdy razem ognia dawać, tak aby jeden z nich miał zawsze karabin nabity.

Ile to być może linia tyralierów mająca okryć czoło kolum­ny powinna formować łuk koła, którego środkiem byłoby czoło kolumny.

 

Artykuł II.

Zasłonić tył kolumny lub linię w cofaniu.

Też same dyspozycje co w Artykule 1ym.

Uwaga.

W cofaniu się linii tyraliery powinni zostawać w dyrekcji rów­noległej od linii, kapitan nigdy nie powinien tracić z oczu ko­lumny lub linii; gdyby położenie miejsca przeszkadzało mu do jej widzenia, powinien tak rozbawić podoficerów lub żołnierzy, aby mu o wszystkich jej poruszeniach donosić mogli; krok tyra­lierów losować się powinien do kroku kolumny lub linii.

 

Artykuł III.

Zasłonić jedną flankę kolumny.

Też same dyspozycje co w Artykule 1ym.

Uwaga.

Skoro się uformuje linia tyralierów, ci, tak jako i rezerwy ma­szerować powinni w dyrekcji kolumny obróciwszy się w prawo lub w lewo.

 

Artykuł IV

Zasłonić jedną kompanią obydwie flanki kolumny.

Kapitan podzieli kompanię na dwie sekcje i zakomenderuje:

1.                            Première section, en avant sur le flanc droit de la co­lonne — marche.

2.                             Deuxième section, en avant sur le flanc gauche de la colonne — marche.

[1. Pierwsza sekcja naprzód na prawą flankę kolumny

—                            marsz.

2. Druga sekcja naprzód na lewą flankę kolumny

—                            marsz.]

Na tę komendę podporucznik uda się z pierwszą sekcją na pra­wą flankę o 100 kroków od kolumny; porucznik z drugą sekcją, o takąż odległość, na lewą flankę.

Kapitan z sierżantem starszym, z 1-ym sierżantem, dwoma kapralami, [10-ma fizylierami] i połową doboszów lub trębaczy uda się za jedną z sekcji. Te gdy staną o 100 kroków od kolum­ny, uformują linię tyralierów jak w Artykule 1-ym.

Uwaga.

Gdy tym sposobem flanki kolumny będą zasłonięte, kapitan z swoją eskortą uda się w miejsce najbardziej przez nieprzyja­ciela zagrożone, skąd pośle rozkazy swemu porucznikowi i pod­porucznikowi bądź przez sierżanta z swojej eskorty, bądź za po­mocą znaków trąby lub bębna.

 

Artykuł V.

Odmiana kierunku.

Skoro oficerowie tyralierów potrzegą odmianę kierunku lub linii, powinni o tym odrzec tyralierów za pomocą znaków trąby lub bębna i posyłając z rozkazami podoficerów dla zapew­nienia się o uskutecznieniu poruszenia; sami zaś powinni udać się na punkt, gdzie odmiana kierunku ma się uskutecznić.

Artykuł VI.

Odmiana frontu.

Porucznik lub podporucznik uda się na oś obrotu, na której odmiana frontu ma być zrobiona; po czym rozkaże przez trąbę lub bęben póty dawać znak odmiany frontu aż zobaczy, że tyra­liery uskuteczniają to poruszenie, jak przepisano.

Kapitan z swoją rezerwą udawszy się na nowe miejsce, gdzie tosownie do odmiany frontu będzie miał znajdować się, przez wysłanych podoficerów przekona się o dokładnym uskutecznie­niu poruszenia; drugi zaś z jego oficerów znajdować się będzie z swoją eskortą jako wsparcie przy tym skrzydle, które ma po­sunąć się naprzód.

Artykuł VII.

Marsz.

Woltyżerowie powinni być ćwiczeni nie tylko w kroku zwy­czajnym, lecz także w regularnym biegu, ponieważ w biegu uskutecznić powinni odmianę kierunku, frontu i nacieranie chcąc opanować las lub wieś lub jakąkolwiek inną pozycję, gdzie mogą być bezpieczni od ataku jazdy.

Biegiem także cofać się powinni do swoich plutonów rezerwy gdy jazda atakować ich zechce, chyba żeby się schronić potrafi­li do jakiego dołu lub fosy albo za płot skąd bezpiecznie do jaz­dy Przelać by mogli.

W równinach tyraliery maszerować powinni w największym porządku, z najzimniejszą krwią i w cichości, nie strzelając na próżno i w pogotowiu do uskutecznienia wszystkich poruszeń, które im nakazane będą.

Wysłanie tyralierów dla okrycia flanki, czoła lub tyłu kolumny maszerującej w równinie otwartej ma za cel nie tylko odkrycie poruszeń nieprzyjaciela, lecz także aby tyralierów nieprzyjaciel­skich tak od piechoty jako i jazdy w takim zatrzymać oddaleniu, aby ich kule nie dosięgły kolumny.

Jeżeli równina, przez którą przechodzi kolumna jet gdzie­niegdzie przedzielona parowami lub okryta wzgórkami i laska­mi, tyraliery powinni wnijść w parowy i przejrzeć je, powinni wnijść na wzgórki, obejść i przetrząsnąć laski.

Gdy natrafią na dom, dwór lub chałupę, kapitan pośle łg0 ze swoich oficerów lub sierżanta z dostateczną eskortą dla przej­rzenia ich, a jeżeli spodziewać się należy, że tam nieprzyjaciel znajduje się, każe o tym natychmiast odrzec dowódcę kolumny, ściśnie linię i wszystkie zachowa ostrożności, aby niespodzianie nie był atakowany.

Gdy tyraliery będą mieli przejść przez wieś, kapitan z swoją rezerwą maszerować powinien zewnątrz i stanąć w miejscu korzystnym, dopóki tyraliery nie przetrząsną wsi, do której głów­ne wnijścia każe opanować przez swoich oficerów i ich eskorty, aby tyraliery w przypadku potrzeby do nich cofnąć się mogli.

Gdy tyraliery maszerują przez las lub przez położenie rowa­mi i wąwozami przecięte lub okryte płotami itd. z największą tylko ostrożnością postępować powinni; gdy spotkają nieprzyja­ciela, powinni się na niego zasadzić i korzystać z każdego przed­miotu, aby nad nim wziąć górę i przymusić go do ustąpienia z miejsca.

Gdy spostrzegą nieprzyjaciela w zasadzce, potrzeba go obejść; wiemy zaś z doświadczenia, że ile razy w takim przypadku kil­ku odważnych ludzi wdrapało się na wierzchołek skały, rozwalin jakich lub okopu albo przeskoczyło za fosę, za którą nieprzyja­ciel sądził się bezpiecznym, zawsze im się prawie udało wyru­gować go i o znaczną przyprawić tratę.

W nacieraniu Oficerowie tyralierów nie tylko baczenie da­wać powinni na poruszenie nieprzyjaciela i swego własnego woj­ska, lecz także z największą pilnością uważać mają wszystkie odmiany pozycji, z których korzystać by mogli bądź w utarcz­ce na miejscu, bądź w cofaniu się, nie mniej wypada korzystać z każdej łatwości, która im się poda bądź do rzucenia małych motów, bądź do okopania lub zasłonienia się naprędce, gdyby tego była potrzeba.

 

 

Artykuł VIII.

Jak tyraliery wieś lub okop atakować mają.

Gdy linia tyralierów, wsparta swoimi rezerwami w wyżej opisanym porządku, potępuje frontem w celu atakowania wsi, okopu, dworu, lasku, wzgórka itd. spodziewać się należy, że nie­przyjaciel na całym swoim froncie atakowany rozwinie się, jak będzie mógł najobszerniej, aby wszędzie równy mógł dać odpór; lecz jeżeli komenderujący woltyżerami dwie mocne uformował sobie rezerwy i jeżeli da znak tyralierom biegiem posunąć się ku dwóm skrzydłom linii dla atakowania nieprzyjaciela z natar­czywością w flankach i z tyłu i gdy oraz każe uderzyć jednej re­zerwie z frontu, który nieprzyjaciel musiał osłabić dla wsparcia atakowanych skrzydeł, wątpić nie można, aby się nie otrzymało zupełnego skutku. Druga rezerwa powinna tylko krokiem po­dwójnym maszerować i nie inaczej atakować, chyba by tego wi­działa potrzebę dla wsparcia pierwszej rezerwy, ucierającej się z nieprzyjacielem.

Takiż sam atak może być uskuteczniony tym sposobem, że re­zerwy uderzą na flanki nieprzyjaciela, gdy tymczasem linia ty­ralierów biegiem skupiwszy się w środku, natrze na nieprzyja­ciela z frontu.

Uwaga.

Nie można nadto wprawiać tyralierów do zebrania się biegiem ze środka ku skrzydłom, a z skrzydeł ku środkowi. [Operacja ta może dać duże korzyści w wielu okolicznościach; powinna być Zarannie przetudiowana przez oficerów.]

Artykuł IX.

Formacja przeciwko jeździe.

Rezerwy tyralierów powinny zawsze maszerować w najwięk­szym porządku i być w pogotowiu do uformowania koła.

Gdyby rezerwa maszerując w szyku bojowym zagrożona była nagle od jazdy nieprzyjacielskiej, oficer zakomenderuje:

1. En arrière à droite et à gauche, formez la cercle — marche.

[1. Wtecz w prawo i w lewo formuj koło — marsz.]

Na tę komendę skrzydła cofają się w tył, aż się z sobą zejdą. Jeśli rezerwa znajduje się w kolumnie, oficer zakomenderuje:

2. Serrez la colonne — marche. [2.Zemknij kolumnę — marsz.]

Na tę komendę sekcje zamkną się w masę, roty prawe i lewe zrobią front ku nieprzyjacielowi, a tyraliery, którzy się z linii wrócą, staną na rogach kolumny.

Artykuł X.

Przejście przez linie, czyli odmiana tyralierów.

Gdy kapitan osądzi potrzebę zmienić sekcję, która formuje linię tyralierów przez tę, która formuje rezerwę, pośle następnie po kilku ludzi na odmianę tyralierów, których zastąpionych do siebie ściągnie. Porucznik i podporucznik dopilnują, aby ta zmiana porządnie, z ostrożnością i roztropnością uskutecznio­ną zorała.

Uwaga.

Oficerowie i podoficerowie, komenderujący małymi rezerwa­mi lub eskortami powinni czuwać nad tym, aby linia tyralierów w największym postępowała porządku i w naznaczonym kierun­ku: powinni zagrzewać natarczywość w ataku i szybkość w mar­szu śpiesznym, utrzymywać w jednej mierze lub zwolnić krok, ile by tego osądzili potrzebę w cofaniu się, zatrzymać linię, sko­ro na to rozkaz odbiorą, nie pozwalać, aby żołnierze oddalali się pod pozorem odnoszenia rannych, do czego sam kapitan tylko rozkazy wydawać powinien.

 

Artykuł XI.

Znaki.

 

Poruszenie

Znak trąby

Znak bębna

Rozwijanie

Déployement

La Breloque

Zebranie się

Ralliement

Aux Drapeaux

Cofanie

Retraite

Retraite

Marsz w prawo

Marche à droite

La Grenadiere

Marsz w lewo

Marche à gauche

La Charge (trzy uderzenia do ataku)

Do ataku

La Charge

La Charge

Marsz wolny

Pas ordinaire

Pas ordinaire

Marsz szybki

Marche précipitée

La Charge (roulement)

Stanąć

La Messe

La Messe

 

Nota.

Aby ile możności uniknąć omyłek i zamieszania w porusze­niach kolumny wojska i tyralierów potrzeba zalecić doboszom pułkowym, aby nie kazali bić w kolumnach marszu grenadier­skiego ani trzech uderzeń do ataku póki kolumna ma na flan­kach tyralierów.

Wybrano umyślnie powyższe znaki spomiędzy przepisanych regulaminem dlatego, że te powszechnie są znane.

Szczęśliwie Instrukcja dla Tyralierów Moranda zachowała się, gdyż zorała zdobyta razem z resztą korespondencji Davou­ta podczas kampanii w Rosji w 1812 r. Wydrukowano ją na bro­nach 6-11 w ‚Materiałach Wojskowych (Ćwiczenia) Archiwów Sztabu Generalnego. Wojna Ojczyźniana 1812 r. Część II: Do­kumenty odebrane nieprzyjacielowi. Tom 1: Korespondencja wychodząca Marszałka Davouta (od 14 paź­dziernika do 51 grudnia 1811)opublikowanych w 1905 r. w St Pe­tersburgu. Niestety tylko Tom 1 został wydany. Powyższa polska wersja tekstu zorała opracowana na podstawie tłumaczenia po­chodzącego z „Dodatku do Przepisu Musztry dla Piechoty Xięftwa Warszawskiego” wydanego w Warszawie w 1812 r. Frag­menty oznaczone kwadratowymi nawiasami [] nie zostały w oryginale polskiego tłumaczenia ujęte (co nie dotyczy zapisa­nych tu kursywą polskich komend, których francuskie brzmie­nie zorało powyżej dodane pogrubionym drukiem).

Woltyżerowie