Gembarzewski Lansjer

Regulamin kawalerii z 1812 r.: utrzymywanie placówek i straży przednich przez jazdę lekką

Koroniarz Kawaleria 0 Komentarzy

Gembarzewski Lansjer

Szwoleżer na wedecie.

Szanowni Państwo! Z ogromną przyjemnością zaczynamy publikację regulaminu kawalerii napoleońskiej z roku 1812, opracowane na podstawie pracy pt. „Przepisy polowe w czasie boiu, przeznaczone dla jazdy lekkiey i wszelkich officerów teyże broni / z francuskiego na oyczysty ięzyk przełożone przez Alexandra Oborskiego.” Wierzymy, że jest to nie tylko lektura obowiązkowa dla każdego miłośnika kawalerii tego okresu, ale też i źródło cenne dla ogułu miłośników epoki napoleońskiej. Po pewnych rozważaniach zdecydowaliśmy nie uwspólcześniac pisowni i zachować kształt orginału. Zapraszamy do lektury.


Utrzymywanie Placówek (grandes gardes) i Straży przednich (postes avances ) przez Jazdę lekką.

Między szczegółami służby polowey, strzeżenie się i uwaga są nayważnieyszemi przedmiotami. Rozumiemy przez placówki (grande garde) i straż przednią (poste avance) wszystkie oddziały, które korpus na punkta stałe wysyła dla swoiey pewności.

Podobna straż iest umieszczona tak w czystem polu, naprzeciw wsi, koło domu, lasu, etc. We wszystkich przypadkach , naprzód trzeba iak naydokładniey rozpoznać pozycyię powierzoną oddziałowi , który ma czuwać tak, aby wcześnie mógł uwiadomić korpus, którego zasłania, co widział, albo coby się zbliżało ku niemu ze strony nieprzyjaciela.

Chciawszy zadecydować pozycyią i rozciągłość zwyczaynego łańcucha, którego ustanowić należy dla zabezpieczenia korpusu, należy się udać na wszystkie drogi, mieysca podobne, w celu obrania punktów nayzdolnieyszych do strzeżenia.

Za łańcuchem takim więc umieszcza i ą się straże posiłkowe (petite garde) dla wsparcia widzów (vedette); placówka zaś (grande garde) ieszcze głębiey, z którą wszystko to, co iest na przodzie, kommunikować się powinno.

Gdyby pozycyia w czystem polu była, trzeba się starać, aby umieszczenie placówki (grande garde) było w takiem mieyscu, żeby była od przyyścia gdzie frontem stoi zasłoniętą.

Jeżeliby na ten przedmiot pozycyia mieysca nie była dosyć zdolną, użyie się w tym celu, iakich rozwalin, za padlin, krzaków, zawsze iednak z tą uwagę, aby z łatwością z mieysca, gdzieby umieszczony została, widziała wszystkie straże posiłkowe o kilkaset kroków na przód. Straże zaś posiłkowe wzaiemnie powinny widzieć łańcuch cały o kilkaset kroków odległy.

Te są więc środki, któremi postępować należy, korzystaiąc zawsze z pozycyi, umieszczaiąc iak naydaley bydź może od nieprzyiaciela widzów (vedette), niemniey straże posiłkowe (petite garde), iako też placówki (grande garde) z potrzebny zawsze kommunikacyią.

Jeźli się w kraiu wzgórzystym znayduiemy, widzę (vedette) powinny zajęć wierzchołki gór, a gdyby się iakie drzewa naprzeciw nim znaydowały, można korzystać chroniąc ie za temiż przed okiem nieprzyjaciela; naturalnie iest pożytecznie widzieć, a nie bydź spostrzeżonym. Należy bydź także ostrożnym, aby nie wystawić za cel strzelcom nieprzyiacielskim widzów (vedette) lub straży posiłkowey ( petite garde) przez zbliżenie tychże do mieysc skrytych, do których nieprzyiaciel zbliżywszy się na wystrzał, mógłby szkodzić. Jest także ogólną zasadą aby widze (vedette) mogły się widzieć wzaiemnie w obwodzie swego łańcucha, i aby nie zostawiały między sobą żadney doliny, wąwozu i dróg podobnych, któreby oku ciągle podpadać nie miały. Powinno bydź niepodobieństwem, aby można przeyść łańcuch nie będąc widzianym i zatrzymanym przez niego.

Gdyby się zdarzyło dla ustąpienia widzów (vedette) uchybić regularności łańcucha, iednakowoż nie należy się oddalać od prawideł wzwyż przepisanych.

Widzę powinny bydź od strony nieprzyjaciela podwoyne, i postawione, aby wspólnie przed sobą strzegły pół cyrkułu horyzontu, tak dalece, aby każdy z nich nie obracaiąc głowy, mógł strzedz rozległość kata prostego, jeden z nich powinien w przypadku gdyby się kto zbliżał, albo chciał łańcuch przeyść , podjechać, dadź znać do straży posiłkowey; to wszystko iednak niepowinno psuć pierwiastkowego porządku.

Jeżeli placówka ( grande garde ) znayduie się blizko wsi we dnie, powinna się posunąć na przód, staraiąc się bydź ukryty za iakiemi drzewami etc. nie tracąc nigdy kommunikacyi ze strażami posiłkowemi ( petite garde) tak, aby wkażdym momencie mogła im przybydź na pomoc, i zbierać się z łatwością; powinna niemniey o ułatwieniu sobie cofnienia się przez wieś, za pomocą kommunikacyi rostropney, pamiętać.

Zdarza się także, że takowe są zbyt na przód posunięte, albo na skrzydłach armii, naturalnie są. obowiązane swoie okrywać skrzydła, iako i tył; w takiem zdarzeniu placówka zoczyćby nie mogła wszystkich straż swoich posiłkowych, należy więc umieścić widzów (vedette) pośrednich, tak, aby byli widzianemi od placówki, a z oka nie spuszczaiąc straż posiłkowych, mogli dać znać o obrotach nieprzyiaciela z przezornością, aby nie bydź pierwey od niego odciętemi.

Placówka dzieli się na trzy równe części; pierwsza daie straż posiłkową i widzów; druga składaiąca placówkę (grande garde) iest na koniach, albo gotowa do wsiądzenia na koń, a trzecia część pasie konie, aby była zdolna do zluzowania straż posiłkowych (petite garde) i widzów (vedette).

Jeszcze iest do uważania, aby placówka tak była umieszczoną, żeby nie miała żadnych przeszkód, iako to: rzek, wąwozów etc, między sobą i strażami posiłkowemi; trzeba więc uważać, aby placówka i straże posiłkowe były razem z tey albo tamtey strony przeszkód.

Trzeba rozróżnić, co się tyczy wszelkich straż przednich ( poste avarice ), posterunek dzienny od nocnego.

I tak skoro officer dowodzący posterunkiem we dnie, czyli strażą przednią, umieściwszy takowy, nie omieszka rozpoznać pozycyią mieysca, iak porządek iego służby wymaga, a ieżeli kray, w którym się znayduie, iest mu nieznanym, każe sobie przyprowadzić pierwszego człowieka z naybliższego domu, a wziąwszy mappę kraiu, w którą naturalnie opatrzony, będzie go badał o nazwiska wsiów, domów etc. w okolicy, niemniey rozpozna drogi i dokąd zmierzaią, iak są. szerokie, czy poiazdy duże z łatwością przeyść mogą; ztąd wnioskować może, czyli armaty przeprowadzane bydź mogły; czyli te drogi nie przecinane strumieniami, rzekami etc.; czy są mosty i iakie, kamienne czyli drewniane; czy nie masz stawów, bagien, wywozów, i tym podobnych przeszkód do przebycia, i czyli nie ma iakich zawałów wedle iego posterunku. Jeżeli się więc przekona o podobnych przeszkodach, odmieni i zastosuie, podług wiadomości świeżo nabytych, swoie rozporządzenia, rozpozna sam co się naprzeciw iego posterunku znayduie, każe gruntować brody, bagna; wyśledzi przeyścia, brzegi rzek, i ich głębokość, stan mostów etc.

Co wykonawszy, postawi widza (vedette) z tamtey strony przeyścia, końcem , aby się nie dał podeyść nieprzyjacielowi. Jeźli most iest drewniany, którego ma przed sobą, każe deseczki znieść na swoią stronę, aby nie mógł użyć dla swoich oddziałów, któreby na tamtę stronę dla powzięcia wiadomości przechodziły, gdyby tego wymagała potrzeba. Gdyby zaś most był kamienny, któregoby nie chciano, albo nie można było zepsuć, natenczas obrać środki w zawaleniu onego, przedmiotami w tey mierze zdatnemi, iako to: drzewem ściętem, wozami z koł zdiętemi etc.

Dowodzący takowym posterunkiem, winien iest zrobić wyciąg wiadomości, które powziął, skonfrontować ie zmappą, albo i oddzielnie, skoro mu co pod oko na ziemi podpadło, a to aby oficerowi wyższemu, od którego mógłby bydź zapytany, dał sprawę, albo oficerowi, któryby go przyszedł zmienić.

Gdyby człowiek, który był przyprowadzony, nie wiele mógł oświecić, należy się postarać o innego, któryby dokładniey opisał. Sa zapytania, które przynoszę wiele korzyści, bez wiedzy tego, który na nie odpowiada.

Skoro dowodzący posterunkiem wyśle wywiady ( patrouilles ), uprzedziwszy ie co widział wprzód, każe im ieszcze to wszystko zwiedzić przed sobą, o czem się sam nie mógł przekonać, i każe sobie zdać sprawę iak nay dokładnieyszą.

Skoro okoliczności wymagaię, ieżeli skrzydła nie są bardzo zabezpieczone, albo kray przed rozciągniętym łańcuchem znayduiący się, nie daie przez swe położenie iak szczupłą część odkrywać, należy przed całym swoim frontem posyłać częste wywiady (patrouilles). Wywiady podobne składać się maią z dwóch, a naywięcey trzech ludzi; dowodzący takowym wywiadem, może tychże wybrać według swego upodobania; ludzie bowiem, którzy się z sobą zgadzaią, idą z większem zaufaniem.

Wszystkie pewności środki będąc załatwione, i instrukcyie dane wszelkim posterunkom, dowodzący Officer, skoro temu okoliczności nie sprzeciwiaią się, każe zsiąść z koni części oddziału i każe paść. Gdyby pewność była wątpliwą, natenczas połowa oddziału zostanie nie poruszenie na koniach; druga połowa zaś będzie pasła. Na każdy przypadek połowa oddziału powinna mieć konie w ręku, cugle na kulbace, i bydź gotową na koń za pierwszem uwiadomieniem, póki druga połowa nie będzie zdolną zastąpić pierwszey. Nie można także iak iednę część oddziału posyłać do poienia, i zawsze iednę liczbę, nie przepominaiąc, aby reszta oddziału na koniach była.

Zazwyczay się każe paść konie na posterunku będące przed rozstawieniem straż dziennych, a w wieczór przed przyyściem na nocną.

Jedynie w czasie wielkich upałów posyła się w południe część oddziału do poienia z ostrożnością, o którey się namieniło wyżey; ale w przypadku blizkiego nieprzyiaciela, i oddalenia wody, należy zaniechać. Możnaby w wielkiey potrzebie kazać przywieść z poblizkiey wsi kilka beczek wody, kubeł i napoić kazać. Podobny ratunek może bydź bardzo użytecznym i dla ludzi, gdyby im pozycyia mieysca ubliżała wśród mocnych upałów wszelkiego rodzaiu wód, a znaydowali się przed nieprzyiacielem.

Officer dowodzący posterunkiem uda się do widzów ( vedette ), zapytywać się ich będzie, co maią czynić, iak się maią znaleść, a to dla przekonania się, czy instrukcyia tymże dobrze była oddaną. Za zbliżeniem się wieczora, Officer dowodzący da instrukcyię oficerom i podofficerom z nim będącym, iak wywiady ( patrauille ) i obiażdżki (ronde) odbywać maią w nocy; będzie się starał takie, aby każden z nich taką dał drogę w nocy, którą, rozpoznał we dnie.

Dowodzący ściśle indagować będzie wszystkich, którzy by z drugiey strony przychodzili ku iego strażom, iakiegobykoiwiek stanu byli. Będzie ich pytał, zkąd idą i dokąd? Co maią do czynienia w obozie etc.? Niemniey czy nie wiedzą co o nieprzyjacielu? Co wykonawszy, każe tychże odprowadzić do Generała dowodzącego, albo do sztabu głównego; również sobie postąpi z noszącemi ieść do obozu, a skoroby miał zabronione wpuszczać podobnych, oddalić się każe tymże, nie czyniąc żadney przykrości. Dobrze bowiem obchodząc się , można iakie powziąść wiadomości pożyteczne, tylko trzeba się mieć na baczności, gdyż nieprzyiaciel nasyła po pod obóz częstokroć w tymże równie celu.

Jeżeli posterunek iaki znayduie sie blizko nieprzyjacielskiego obozu, tak, żeby mógł uważać iego obroty. Officer się uda do swych widzów (vedette), zkąd za pomocą perspektywy, która nieodzowną potrzebą iest dla Officera od iazdy lekkiey, uważać będzie: czyli wiele woyska wchodzi do obozu, iakiey broni, czy wychodzą, którą drogę przedsiębiorą. Częstokroć nieprzyiaciel odłącza oddziały zdrugiey linii, albo z korpusu odwodowego (reserve), nie zwiiaiąc namiotów, aby marsz swóy ukryć; osobliwie wraz z iutrzenką trzeba dać baczenie na te wszystkie szczegóły, chcąc się przekonać, czy w nocy nie było iakich odmian w obozie nieprzyjacielskim. Gdyby miały zostać namioty niektórych batalionów, łatwo iest rozeznać, maiąc dobrą perspektywę, że ludzi brakuie, tak, przed frontem, iako i w ulicach obozu.

Skoro tylko widzę spostrzegą coś zbliżaiącego się, ieden z nich posunie się pięćdziesiąt kroków na przód, a gdyby to był nieprzyjaciel, da ognia, daiąc znać natychmiast placówce, opowiedziawszy co widział, a straż posiłkowa postąpi na wsparcie widzów (vedette).

Ponieważ we dnie ani można wątpić, aby się nie postrzeżono wzaiemnie, strzelenie iest potrzebne, aby uprzedzić wszystkie straże iak nayprędzey, żeby się miały na ostrożności. Dowodzący placówką (grande garde ) będzie utrzymywał kommunikacyią z przyległemi sobie strażami, bądź iakiey broni, za pomocą wywiadów (palrouille). Kommendanci zaś tychże straż przednich, oznaymią się wzaiemnie, coby szczególnego wypaść mogło.

Officer będąc uwiadomiony tak od widzów (vedette), iak przez poruszenie iego straży posiłkowey (petite garde), póydzie wziąwszy z sobą kilku ludzi podług okoliczności, i rozpozna rzecz; natychmiast uprzedzi Generała, a gdyby miała iaka wątpliwość zachodzić w tym względzie, wstrzyma się, a przekonawszy się pośle. Natenczas Generał, gdy znaydzie tego potrzebę, prześle rozkazy stosowne, lub posiłek posterunkowi.

Częstokroć Generałowie ze strony nieprzyiaciela, zbliżają się z znacznym orszakiem aż na mieysca wyniosłe, które zaymuią widzę (vedette), w celu rozpoznania ztamtąd obozu strony przeciwney.

Skoro tylko Officer dowodzący posterunkiem, będzie uwiadomiony o tymże ruchu nieprzyiaciela, i postrzeże zbliżąiący się orszak, końcem spędzenia widzów i opanowania pozycyi, natychmiast uwiadomi Generała, a sam starać się będzie tymczasem ile możności bronić, nie dadź rozpoznać i odkryć pozycyią nieprzyiacielowi.

Widzę (vedette) nie dozwolą nigdy zbliżyć się aż do siebie trębaczom lub doboszom przychodzącym od strony nieprzyiaciela, zwyczay bowiem iest zbliżaiących się mówców dawać oznak ( appel ).

Wtenczas ieden z widzów uda się naprzeciw trębaczowi i Oflicerowi przybyłemu; czyli ktokolwiek inny będzie, każe im się twarzą w pole obrocić, w stronę zkąd przybyli, tak, aby nic widzieć, ani rozpoznać nie mogli. Jeden z widzów da znać Officerowi placówki główney, który się osobiście stawiwszy na mieysce, wyśle podofficera do odebrania zleceń przesłanych, a dawszy kwit z odebranych, natychmiast każe im się oddalić, nie pozwalaiąc tymże ani się przybliżać, ani zatrzymywać. Expedycyia będzie odesłaną do dowodzącego armiią; gdyby zaś posłaniec czyli mówca miał iakie ustne zlecenia, każe mu się oczy związać, i będzie tak prowadzonym do głowney placówki ( grande garde), gdzie będzie zapytany o szczegóły iego missyi; uwiadomi się natychmiast Generała dowodzącego, który stosowne w tym względzie wyda rozkazy.

Wszystkie równie szczegóły zachowanemi będą z dezerterami od strony nieprzyiaciela; zaraz ich rozbroić, nie pozwalaiąc tymże przedaży tak koni, iako i rzeczy, dopoki Generałowi lub w sztabie zameldowanemi nie będą.

Widze ( vedette) nie dadzą nikomu wyjść z swego okręgu bez wyindagowania, a ieżeii to iest żołnierz iaki, zatrzymaią, gdyby miał chęć przeyścia, i oddadzą go Officerowi żandarmów nacyonalnych, będących przy armii, uprzedziwszy Generała, albo iego sztab o tegoż zaaresztowaniu.

Jest zwyczaiem, ieżeli Generałowie przeieżdżaią koło posterunku, wsiąść na koń i oddać honory należne; ieżeli zaś placówka iest w mieyscu, gdzieby z łatwością nieprzyiaciel ią mógł odkryć, niebyłoby przyzwoicie za zbliżeniem się Generała wsiąść na koń, gdyżby to mogło uwiadomić nieprzyjaciela o iego przybyciu, któryby niespokoyności mógł nabawić zwiedzaiącego posterunki.

Zdarza się także, że Generał chcąc rozpoznać nieprzyiaciela, każe Officerowi posterunkowemu marszerować z oddziałem; zostawi więc Officer widzę (vedette) na swoich mieyscach, a z reszty uformuie przednią straż, niemniey oddzieli wyjawiaczów ( flankeurs) dla zapewniania tak siebie, iako oczyszczenia pozycyi, ciągnąc się w stronę nieprzyjaciela; będzie także zalecone wyiawiaczom (flanqueurs), aby wielką baczność dali z tey strony, żeby Generała rozpoznanie niebyło nagle przez napadnięcie przerwane. Skoro Generał wiedzie za łańcuch i uda się do obozu, Officer zaymie swoie stanowisko.

Gdyby widze (vedette) z różnych placówek ieden formowały łańcuch, równie działać będę posterunki sobie przyległe.

W wieczór skoro rozkaz i hasło ieszcze Officerowi posterunkowemu nie było wręczone, pośle po niego, przesyłając oraz rapport na piśmie, który zawierać będzie co widział, lub słyszał od ludzi, posterunek iego przechodzących.

Nim noc zapadnie, dowodzący posterunkiem każe paść konie ostatni raz, a to, żeby z zapadaięca nocą, konie posiosiodłane i pomusztuczone były, w celu obięcia nocnego stanowiska.

Skoro moment wzięcia nocney poczty nadszedł, każe ściągnąć widzę (vedette); straż posiłkowa mu służyć będzie za tylną straż (arriere-garde); w cofaniu wstrzyma się raz i drugi, podług odległości, a gdyby miał na swoiem prawem skrzydle albo lewem podobne straże, będzie uważał na postępowanie tychże, i razem się z niemi cofnie.

Główne placówki przed frontem armii, biorą nocne stanowisko razem z zachodem słońca, ale straże przednie (postes avances ) zbliżone ku nieprzyiacielowi, nie powinny dadź śladu naymnieyszego, gdzie nocne swoie obiorą stanowisko, i z tego powodu więc równo z nocą ściągnięte bydź powinny.

Jeżeli główna placówka była we dnie koło wsi, może podług okoliczności wziąść pozycyia za tąż samą wsią, rozstawiwszy w mieyscach przyzwoitych podsłuchy (vedettes).

Jeżeliby pora roku wymagała, i okoliczności pozwalały zsiąść z koni i ogień zrobić, trzeba go się starać ukryć za dom, wieś, czyli korzystaiąc z pozycyi, aby nie był spostrzeżonym ze strony, w którą. się frontem stoi: więcey, trzeba mieć przygotowana ziemię na ten przedmiot, w braku wody, aby za naymnieyszą trwogę, ogień był natychmiast ugaszonym, a to, żeby nieprzyiacielowi nie dadź pożytkować, z zagrożeniem swoiey spokoyności.

Cofnięcie dziennego posterunku na nocny, może bydź do kilku set kroków, podług rozległości, a ieżeliby się iaka straż znacznie zbliżoną ku nieprzyiacielowi znalazła, nie należy iść prosto z posterunku na drugi, lecz krążąc, chcąc nie dadź rozpoznać nieprzyiacielowi ruchu, który się ma wykonać.

[Opracował Marcin Piontek]