Pułk Royal-Pologne

Pułk Royal-Pologne

Koroniarz Kawaleria 0 Komentarzy

 

Kiedy mówimy o regimentach polskich w służbie francuskiej, natychmiast myślimy o Bonapartem, legionach Dąbrowskiego, Księstwie Warszawskim, szwoleżerach gwardii i Legii Nadwiślańskiej. Mało kto pamięta, że palma pierwszeństwa przypada m.in. gwardii króla Stanisława Leszczyńskiego.

Ten przeciwnik dynastii Wettinów, związany z tronem Francji poprzez ślub swojej córki Marii Leszczyńskiej z królem Ludwikiem XV, po raz pierwszy został obrany królem Polski dzięki pomocy Szwedów. Po ich klęsce pod Połtawą w roku 1709-tym opuścił kraj, by przy poparciu Ludwika XV, zostać ponownie wybranym w roku 1733-cim. Trzy lata później, wobec interwencji wojsk rosyjskich i saskich schronił się we Francji i abdykował w roku 1736-tym. W ramach porozumienia August III został uznany królem Polski, a Stanisław Leszczyński został dożywotnim władcą bogatego księstwa Lotaryngii, należącego dotychczas do Franciszka Lotaryńskiego. Po śmierci Stanisława księstwo miało zostać przekazane Francji, jako zaległy posag jego córki Marii. Leszczyński okazał się dobrym gospodarzem swego nowego władztwa, zyskując u miejscowej ludności przydomek króla-dobrodzieja. Jakkolwiek wsławił się głównie jako mecenas sztuki i nauki, to

„Nowy silny przypływ Polaków do armji francuskiej manifestuje się za Stanisława Leszczyńskiego, księcia Lotaryngji, który założył szkołę kadetów w Luneville, gdzie połowę uczniów stanowili Polacy. Szkoła ta dała armji francuskiej 37 oficerów polskich.”[1]

Przypływ ten nie ograniczał się do szkoły kadetów, gwardię przyboczną Stanisława Leszczyńskiego stanowiły dwa pułki: Régiment Royal-Pologne (piechota), oraz Régiment Royal-Pologne cavalerie. Jakkolwiek nie dysponujemy ranglistą z trego okresu, to można zakładać, że w obu tych jednostkach znaczny odsetek stanowili Polacy. Wskazuje na to m.in. fakt, że „zgodnie ze zwyczajem armii burbońskiej [pułk] nie nosił mundurów białych, wyróżniających jednostki francuskie, lecz niebieskie z czerwonymi wyłogami, kołnierzami i mankietami, a więc w barwach zbliżonych do kontuszy i żupanów polskich chorągwi pancernych i husarskich tego okresu.[2] Jak pisał Stanisław Gepner w przedwojennym artykule pt. „Formacje polskie na służbie francuskiej w XVIII w.”:

„W Zbiorach Muzeum Wojska znajduje się szereg rycin, jak litograf ja G. Dawida „Gardes du corpus du roi de Pologne Stanislas”, z roku 1763 i tegoż artysty figura trębacza z „Regiment de Royal Pologne” roku 1772, obie litograf je i wydawnictwa Paris, Clément, litografowane przez A. de Marbot, w zakładach Lemereier’a w Paryżu. Prócz tego, w serji kart pocztowych, wydanych przez Sabretache, jedna z kart wg. rysunku Benigniego, wyobraża mundury 5 pułku kirasjerów francuskich, wywodzących się z pułku Royal Pologne Cavalerie, utworzonego w 1653 roku. Z tego więc pułku posiadamy dane ikonograficzne, dotyczące trębacza i szeregowego z lat 1761 — 1786.

Trębacz nosi czarny kapelusz, obszyty białą taśmą, na lewym boku kapelusza biała kokarda: Surdut niebieski, z takimże wykładanym kołnierzem. Wyłogi na piersiach karmazynowe, u góry dochodzące pod wykładany kołnierz, od dołu okrągło ścięte. Poły surduta zapięte, podszewka koloru łosiego (paijowego), tegoż koloru spodnie w wysokich butach. Guziki żółte, kołnierz, wyłogi obszyte białą taśmą, na niej prawdopodobnie herby. Takaż taśma, poniżej wyłogów na piersiach napoprzek surduta i na rękawach, w postaci 8 kątów na każdym.

Olstra i czaprak, granatowe, obszyte taśmą białą. Płomień u trąbki niebieski z białą lub srebrną frendzlą, na płomieniu dwa herby, jeden na niebieskiem, drugi na czerwonem polu, o słabo widocznych rysunkach, nad herbami korona królewska. Pałasz prosty z żółtą oprawą. Koń siwy. Mundur togo trębacza datowany jest z roku 1772. Na rysunku Benignego wydawnictwa Sabretache są dwie figury żołnierskie z tego pułku.

Pulk Royal Pologne, szeregowiec z r, 1761 i trębacz z r. 1770

Jedna, datowana z roku 1761 jest umundurowana w następujący sposób:

Kapelusz czarny, obszyty białą wstążką, i z takąż kokardą. Surdut granatowy ze stojącym kołnierzem, zapięty od góry do pół piersi, dalej rozchodzący się. Wyłogi na piersiach, szerokie przy rękawach i zakłady na połach karmazynowa Kamizelka i spod’nie łosie (paljowe), takiegoż koloru rękawice ze sztylpami. Pas i bandoljer do karabina białe, sznurek biały na lewem ramieniu. — Czaprak i olstra granatowe, obszyte taśmą żółtą. Druga figura, z datą 1876 nosi kapelusz całkowicie czarny, z kitką czerwono-białą w tulejce czarnej.

Surdut granatowy, rozchodzący się od połowy piersi w dół, kołnierz, wyłogi, naramienniki granatowe z wypustkami karmazynowemi. Kamizelka biała, spodnie niewidoczne na rysunku. Bandoljer  do karabina biały. Czaprak z białego barana, obszyty ponsowym lampasem, wycinanym w zęby.

Guziki na obu mundurach białe.

Na rycinie „Gardes du corps du roi de Pologne Stanislas” z roku 1763 są trzy figury, oficer pieszo „en surtout” szeregowiec konno i pieszo.

Kapelusze czarne, obszyte taśmą białą, u oficera srebrną, oficer ma z lewej strony kapelusza guzik srebrny w podwójnym galonku, kokardy nie ma.

Surdut oficera granatowy, z takiemiż wyłogami rękawów, kołnierz karmazynowy. Taśmy srebrne. Kamizelka żółta, przy guzikach galonki srebrne. Spodnie i pończochy czarne. Dookoła szyi, powierzeń kołnierza czarny, koronkowy żabot, zakończony   biało.

Szeregowi mają surduty żółte, z czarnemi wyłogami rękawów, obszyte taśmą białą z czarnym zygzakiem. Podszewka, żółta. Spodnie czarne, u pieszego takież. pończochy. Ładownica przez prawe ramię żółta, obszyta białą taśmą, taką jak na mundurze, pas biały z żółtemi prążkami po brzegach. Bandoljer do karabina biały, deseń czarny, prążki po brzegach czarne i żółte. Pas do pałasza biały, zygzak czarny, prążki po brzegach żółte. Naramienniki z taśmy białej.

Pokrycia olster i czaprak żółte, obszyte białą taśmą, na końskim ogonie żółta kokarda.”

Gwardia Stanisława Leszczyńskiego z r. 1763

Régiment Royal-Pologne (pieszy) powstał 25 listopada 1747-ego roku i istniał do 17 stycznia 1760-ego roku, kiedy to został włączony do régiment Royal-Suédois. Przez cały okres istnienia dowódcą był Pierre Grégoire d’Orlick de la Ziska, comte d’Orlick.[3] Z zupełnie niefrancuskiego brzmienia nazwiska i tytułu, wnosić można że Polak, spośród stronników króla Leszczyńskiego.

Mundury pułku Royal Pologne wg. Gustave David / Alfred de Marbot

Pułk kawalerii kontynuował tradycję wcześniej utworzonych jednostek francuskich gdzie zgodnie z francuską tradycją nosił miano swych nominalnych dowódców. Od września 1725 r. znany był pod mianem régiment de Stanislas-Roi, a od 30 marca 1737 r. jako régiment Royal-Pologne cavalerie.[4] Uczestniczył w wojnach połowy XVIII w. Podczas wojny o koronę polską (1733-1734) służył nad Renem, zaś podczas wojny o sukcesję austriacką (1742-1748) we Flandrii. W 1751-ym roku, regiment stacjonował w Sainte-Menehould, w 1753-cim w Sarrelouis, a w 1754-tym w Rethel. Podczas wojny siedmioletniej (1756-1763)[5] szefem pułku (Mestre de Camp) był król Francji, a oficerem dowodzącym (Mestre de Camp Lieutenant) comte de Béthune. W roku 1757-ym oba regimenty dołączyły do armii dolnego Renu dowodzonej przez marszałka d’Estrées, by wraz z nią uczestniczyć w planowanej inwazji Hanoweru (podówczas posiadłości króla Anglii). Pod koniec czerwca 1757 stał wraz z korpusem marszałka d’Estrées pod Bielefeld, a 26 lipca bił się pod Hastenbeck. Zajmował tam pozycję na lewym skrzydle, w drugiej linii kawalerii. Jego zadaniem była osłona regimentu Grenadiers de France, który maszerował na wieś Hastenbeck. Po zwycięstwie, od 31-ego lipca do 2-ego sierpnia regiment Royal-Pologne obozował wraz z armią dolnego Renu w Grosselsen, nieopodal Hameln. Po zawarciu Konwencji Klosterzzeven podążał wraz z siłami głównymi prowadzonymi przez marszałka de Richelieu, by stanąć wraz z nimi obozem warownym pod Halberstadt (28 września do 5 listopada). Zajmował tam miejsce w pierwszej linii na prawym skrzydle. W tym samym czasie regiment pieszy, działający pod komendą Comte de Lorges uczestniczył w bitwie pod Rossbach (5-ty listopada 1757 roku). Po zajęciu leży zimowych armii francuskiej pod Herford, regiment kawalerii przeszedł do trzeciej linii, a regiment pieszy do pierwszej linii pod Celle (Zell) na rzeką Aller. W okresie od 30 marca do 4 kwietnia 1758-ego roku, po odwrocie sił francuskich na linię Renu, regiment kawalerii wchodził w skład armii Clermonta, gdzie w miejscowości Wesel, stał w pierwszej linii na prawym skrzydle. Służba w kampaniach od 1759-ego do 1762-ego, wymaga dalszych badań, wiemy natomiast, że regiment pieszy do czerwca 1759 stacjonował w Giesen, a regiment kawalerii, mocą rozkazu z dnia 1-ego grudnia 1761-ego, w ramach całościowej reorganizacji kawalerii francuskiej został powiększony z dwu do czterech szwadronów, z których dwa kolejne pochodziły z przejęcia przez Royal-Pologne Cavalerie, jednostki Marcieu Cavalerie. Tradycyjną nazwę utracił w wyniku antymonarchistycznych dekretów władz jakobińskich, które w roku 1791 usunęły monarchistyczne pozostałości w nazewnictwie republikańskich jednostek wojskowych. Pod nową nazwą „służył głównie na południowym teatrze wojen Republiki. W jesieni 1796 r. wszedł w skład odwodu kawalerii Armii Włoch (gen. Bonaparte), a w r. 1800 należał do Armii Rezerwowej, do dywizji kawalerii gen. Harville’a.

Ściągnięty w czasie pokoju do Francji, otrzymał 12 grudnia 1802 r. kirysy i hełmy i stał się od 1803 r. 5 pułkiem kirasjerów.

W kampanii Wielkiej Armii 1805 r. pułk wystąpił jako oddział odwodu jazdy ks. Murata, dywizji ciężkiej kawalerii gen. d’Hautpoula i walczył głównie pod Austerlitz. W r. 1806 był pod Jeną, a następnie ścigał pobite wojska pruskie aż po Lubekę. W r. 1807 walczył pod Dwórznem, ą potem w wielkiej szarży Murata pod Iławą Pruską (10 oficerów zabitych i rannych); w lecie 1807 r. podstąpił aż pod Królewiec (Königsberg).

W r. 1808 jeden szwadron pułku pomaszerował na krótki okres do Hiszpanii, by niebawem wrócić do pułku, który wyruszył na kampanię naddunajską ze swą dawną dywizją dowodzoną teraz przez gen. Saint- Sulspice’a. W starciu z kawalerią austriacką 22 kwietnia 1809 r. między Eckmühl a Egglofsheim pułk znajdował się w drugiej linii i wystąpił czynnie dopiero pod koniec starcia, zresztą bez większych strat. Natomiast bitwę pod Aspern-Essling 22 maja 1809 r. okupił on największymi w swej historii stratami (m.in. 16 oficerów hors de combat), a jeszcze potem walczył w tej kampanii pod Wagram.

W wojnie z Rosją 1812 r. pułk należał do odwodu ciężkiej jazdy króla Neapolu Murata, do II korpusu gen. Montbruna, dywizji ciężkiej kawalerii gen. Watiera. Prowadzony pod Borodino przez gen. Caula- incourta, który zginął w tej szarży, 5 pułk kirasjerów wdarł się do Wielkiej Reduty, okupując zwycięstwo ciężkimi stratami (10 oficerów zabitych i rannych). Pułk walczył następnie pod Winkowem, a potem już tylko szczątkami w odwrocie Wielkiej Armii.

Po wypełnieniu szeregów nowym rekrutem pułk wystąpił w kampanii 1813 r. pod Lipskiem i Hanau, a w r. 1814 we Francji pod Champaubert, Troyes i Château-Thierry.

Kampanię Armii Północy 1815 r. odbył jako oddział odwodu jazdy marszałka Grouchy’ego, IV korpusu gen. Milhauda, dywizji gen. Delorta. Pod Ligny wyróżnił się w przełamującym ataku Napoleona na Prusaków, a pod Waterloo (14 oficerów hors de combat) najpierw wygniótł zagalopowanych w szarży na piechotę francuska dragonów angielskich, a potem uczestniczył we wszystkich atakach ciężkiej jazdy na czworoboki Wellingtona.”[6]

Po upadku Napoleona, w okresie drugiej restauracji Burbonów regiment stacjonował w metropolitalnej Francji, brał udział w interwencji w Hiszpanii, Belgii oraz w wojnie francusko-pruskiej (19 lipca 1870 – 10 maja 1871).

Jako oddział kawalerii wyruszył na front w roku 1914. Ponure realia pierwszej wojny światowej sprawiły, że w 1916-tym kirasjerzy musieli rozstać się z końmi, zachowując jednak dawną nazwę jako jednostka piesza.

Kirasjerzy wymaszerowują na Wielką Wojnę

Jak pisze Piotr Galik[7]: „Zwycięstwo w Wielkiej Wojnie pozwoliło kirasjerom na powrót do roli kawalerii, choć ten rodzaj broni wkroczył już w okres zmierzchu. W roku 1940 pułk należał do 2. Lekkiej Dywizji Kawalerii i w konfrontacji z niemiecką machiną wojenną, mimo bohaterskiego oporu poniósł ciężką klęskę. W odtwarzanej pod sztandarami Wolnej Francji armii gen. Charlesa de Gaulle’a chętnie sięgano po dawne, przedrewolucyjne tradycje, aby podbudować morale żołnierzy, nadwątlone katastrofalną porażką militarną i polityczną III Republiki. Tak więc 5e régiment de cuirassiers powrócił do nazwy i symboliki pułku Royal-Pologne, tyle, że w roli oddziału pancernego.” Z tego okresu pochodzi odznaka pułkowa której motywem stał się polski biały orzeł oraz motto: „Nec Pluribus Impar” („Niewielu mu dorówna”).

Odznaka pułkowa 5° Régiment de Cuirassiers

„NEC PLURIBUS IMPAR”

Podczas wojny w Indochinach (1946-1954) pułkowy orzeł pojawiał się często na maszynach pułku, jak też na beretach żołnierzy, skąd wyparł wręcz regulaminową odznakę francuskich wojsk pancernych. Nie sposób oprzeć się myśli czy przypadkiem, oraz czy i jaka była w tym rola Polaków, którzy mogli w tym czasie służyć w Wietnamie, gdzie Royal-Pologne brał udział w licznych potyczkach, patrolował ważniejsze drogi i wspierał piechotę w starciach z partyzantami Viet-Minh. „Po zakończeniu działań pułk Royal-Pologne powrócił do Francji, gdzie został włączony do 3. Brygady Zmechanizowanej, a później do 5. Dywizji Pancernej. Stacjonował w Niemczech, w Kaiserslautern, a brama koszar aż do rozwiązania oddziału  w roku 1992-gim ozdobiona była historyczną nazwą i emblematem pamiętającym jeszcze czasy Stanisława Leszczyńskiego. Tradycja ta jest na tyle silna, że przetrwała likwidację pułku – dziedzictwo Roi Stanislas przejął 3 Szwadron Zwiadu i Rozpoznania (Escadron d’Eclairage et d’Investigation n°3), którego odznaki pamiątkowe nawiązują do słynnego poprzednika.”[8]

Odznaka l'Escadron d'Éclairage et d'Investigation N°3

„MULTORUM VIRTUS IN UNO”

Jego żołnierze spotkać się mogli ponownie z żołnierzami Wojska Polskiego podczas misji stabilizacyjnej w Bośni i Hercegowinie.

 


 Rodowód jednostki

 

  • 15 marca 1672 r.: powstanie régiment de Saint-Ruth cavalerie,
  • 24 marca 1674 r.: przemianowanie na régiment de Saint-Germain-Beaupré cavalerie,
  • 14 marca 1692 r.: przemianowanie na régiment de Gournay cavalerie,
  • 10 lutego 1694 r.: renommé régiment de Cossé cavalerie,
  • 1698 r.: przemianowanie na régiment de Brissac cavalerie,
  • 30 maja 1704 r.: przemianowanie na régiment de Magnières cavalerie,
  • 1710 r.: przemianowanie na régiment de Monteils cavalerie,
  • wrzesień 1725 r.: przemianowanie na régiment de Stanislas-Roi cavalerie,
  • 30 marca 1737 r.: przemianowanie na régiment Royal-Pologne cavalerie,
  • 1 grudnia 1761 r.: połączony z régiment de Marcieu cavalerie,
  • 1 stycznia 1791 r.: przemianowanie na 5e régiment de cavalerie i pod tym mianem bił się w ramach armii Alp, a później armii włoskiej;
  • 24 września 1803 r.: przekształcony na 5e régiment de cuirassiers
  • 1814 r.  (po abdykacji Napoleona, w okresie I restauracji Burbonów) przemianowany został na 5e régiment de cuirassiers Berry, by w
  • 1815 r.  na czas stu dni Napoleona powrócić do miana 5e régiment de cuirassiers.
  • 1816 r.: Cuirassiers d’Orléans
  • 1830 r.: 5e régiment de cuirassiers
  • 1870 r.: 5e régiment de cuirassiers
  • 1870 r.: 5e cuirassiers de marche (Armée de l’Est)
  • 1916 r.: 5e cuirassiers à pied
  • 1919 r.: 5e régiment de cuirassiers
  • 1940 r.: rozwiązana po kapitulacji Francji
  • 1945 r.: 5e régiment de cuirassiers
  • 1954 r.: rozwiązana
  • 1958 r.: 5e régiment de cuirassiers
  • 1961 r.: rozwiązana
  • 1962 r.: 5e régiment de cuirassiers
  • 1992 r.: rozwiązana

Przebyte kampanie

 

1653-59: La Fronde
1667-68: Guerre de Dévolution (Wojna dewolucyjna)
1672-78: Holandia
1684: Palatynat
1688-97: Wojna Francji z Ligą Augsburską
1701-13: Wojna o sukcesję austriacką
1719: Hiszpania
1733-35: Niemcy
1740-48: Wojna o sukcesję austriacką
1756-63: Wojna siedmioletnia
1792-94: Armée des Alpes
1794: Vendée
1794-99: Armée d’Italie (Armia Włoch)
1800: Armée des Grisons
1805-07: Grande Armée (Wielka Armia)
1808: Hiszpania
1809: wojna z Austrią
1812: kampania rosyjska
1813: Kampania niemiecka
1814: kampania francuska
1815: kampania belgijska (100 dni Napoleona)
1823: Hiszpania
1831: Belgia (wydarzenia, które wiązały się pośrednio z powstaniem listopadowym)
1870-71: wojna francusko-pruska
1914-18: Wielka Wojna
1939-40: Francja
1946-54: Indochiny

Historia wojskowości w pigułce: japoński czołg Ha-Go z okresu drugiej wojny światowej, używany przez pułk francuski, z polskim rodowodem podczas wojny w Indochinach. Na boku wieży prawdopodobnie odznaka pułkowa z orłem białym.

(Źródło: La bataille de DIÊN BIÊN PHU (le devoir de mémoire))

 


Dowódcy jednostki (Royal-Pologne cavalerie, później 5e régiment de cuirassiers)

1653 Armand de Beautru, comte de Nogent
1656 Nicolas de Beautru, marquis de Vaubrun
1658 N.de Beautru, chevalier de Nogent
1665 Armand de Beautru, comte de Nogent
1672 Charles Chalmot de Sainte-Ruth
1674 Louis Foucauld, marquis de Saint-Germain-Beaupré
1692 Jean-Christophe, Comte de Gournay
1694 N.de Brissac, comte de Cossé
1704 N.de Magnières
1710 Marquis de Monteils
1725 Chevalier de Witz
1738 N.de La Tremouille, prince de Talmont, duc de Chatellerault
1744 Comte de Merinville
1746 Comte de Béthune
1760 Louis-Alexandre-Céleste d’Aumont, duc de Villequier
1770 Louis-Marie, Marquis de Mailly
1782 Marquis d’Estourmel
1784 Henri-Louis-Auguste, Marquis de Laroche Jaquelein
1788 Armand-Désiré de Vignerod du Plessis de Richelieu, duc d’Aiguillon
1791 Joachim-Joseph Levasseur de Neuilly
1792 Charles-Louis de Menou du Mée
1793 Jean-Jacques Darnac-Laroque
1793 Pierre-Antoine Misson
1802 Jean-Baptiste Noirot
1806 Jean-Charles Quinette
1811 : Colonel Christophe
1814 Armand-Louis Gobert, baron
1831 Cannet
1832 de Chalendar
1846 Auforge
1852 Revon
1855 Legrand
1860 Garault de Maubranche
1862 Vincent
1865 Sautereau-Dupart
1868 du Bessey de Contenson, colonel, tué le 30 août 1870 à Beaumont, remplacé par:
1870 de Bouyne, lieutenant-colonel
1870 de Bricourt
1870 Nerin
1877 de Negroni
1884 Crotel
1892 de Villers
1896 Ledochowski
1898 Philipon de La Madelaine
1901 Abonneau
1906 colonel Vidal de Lausun
1913 colonel De Cugnac
1915 Menu de Mesnil
1917 Champeaux
1918 de Bonnay de Breville
1918 Meyer
1918 Almayer
1919 Michaud
1924 Penfentenyo de Kerveregen
1931 Toussan
1933 Danjoux
1935 colonel Saison
1940 de Roubin
1945 Buron
1947 de Chazelles
1948 Jacques de Berterèche de Menditte
1949 Pinsard
1950 de Remond du Chelas
1951 de Carmejane
1953 Barrou
1953 Huot
1953 Colonel Jean Baguenault de Viéville
1954 Rater
1958 de Roquemorel
1959 Grandpierre
1961 Angot
1962 Bouchard
1963 Colonel Jacob
1965 Colonel Vincent
1967 Lieutenant-colonel Ducanchez
1969 Lieutenant-colonel Ruols
1971 Lieutenant-colonel Bolloc’h
1973 Lieutenant-Colonel Tanguy
1975 Lieutenant-colonel Jean-Louis Raymond
1977 Lieutenant-colonel De Pouilly
1979 Lieutenant-Colonel Selosse
1981 Lieutenant-Colonel Graff
1983 Colonel Dehouck
1985 Colonel Faupin
1987 Colonel Pelletier
1989 Colonel Petiot

 


Mundury regimentów Royal-Pologne w okresie gdy pełnił służbę jako gwardia Stanisława Leszczyńskiego

(za Wikimedia Commons[9])

 

 


Inne:

Strona poświęcona końcowemu okresowi istnienia jednostki: http://5erc-contingent81-06.over-blog.com/

 


[1] Polska Zbrojna dnia 6 marca 1934, „Rola i zasługi Polaków w dziejach. Francji”, autor anonimowy (pseudonim „Set”).

[2] Piotr Galik, „Orzeł i syrena w służbie sprzymierzeńców”, http://fakty.interia.pl/prasa/odkrywca/news-orzel-i-syrena-w-sluzbie-sprzymierzencow,nId,885101

[3] Za Wikipedią francuską: https://fr.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9giment_Royal-Pologne

[4] Za Wikipedią francuską: https://fr.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9giment_Royal-Pologne_cavalerie

[5] „wojna siedmioletnia 1756–63, wojna między Prusami, sprzymierzonymi z Wielką Brytanią (z Hanowerem) a koalicją Austrii, Rosji, Francji, Saksonii i Szwecji; wywołana zaborem Śląska przez Prusy (wojny śląskie) i brytyjsko-francuską rywalizacją kolonialną; walki w Europie (Austria usiłowała odzyskać Śląsk), Ameryce Północnej i Indiach; Prusy, mimo krytycznej sytuacji (zwłaszcza 1759), obroniły się (po wystąpieniu Rosji z wojny 1762) i zachowały Śląsk; w koloniach Wielka Brytania umocniła swe panowanie kosztem Francji.” Encyklopedia PWN: http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/3997513/wojna-siedmioletnia.html

[6] Marian Kujawski „Wojska Francji w wojnach rewolucji i cesarstwa 1789-1815”, str. 220, Wydawnictwo Komisji Historycznej b. Sztabu Głównego Polskich Sił Zbrojnych, Warszawa-Londyn 2007.

[7] Piotr Galik, „Orzeł i syrena w służbie sprzymierzeńców”, http://fakty.interia.pl/prasa/odkrywca/news-orzel-i-syrena-w-sluzbie-sprzymierzencow,nId,885101

[8] Ibidem.

[9] Za Wikipedią francuską (j.w.).