Lansjerzy polskie formacje wojskowe w armii austriackiej po pierwszym rozbiorze

Polskie formacje wojskowe, w armii austriackiej po pierwszym rozbiorze

Arsenał Kawaleria Leave a Comment

lansjerzy Polskie formacje wojskowe, w armii austriackiej po pierwszym rozbiorze

Austriaccy lansjerzy 1784-1840

ROMAN SCHONFELD[1]

 

Jako wzór do utworzenia ułańskich pułków w armiach obcych posłużyli bezsprzecznie ułani polscy. Zarówno nazwa, przedtem nieznana, jako też i strój wybitnie polski: praktyczna kurtka ułańska i czapka rogata w mniej lub więcej skażonej formie, przetrwały aż do czasów najnowszych we wszystkich prawie państwach europejskich.

Dzieje polskich formacyj wojskowych w armii austriackiej po pierwszym rozbiorze przedstawił obszernie Józef Wawel – Louis w „Okruszynach Historycznych”, zbieranych po dawnych aktach, archiwach i dziennikach, wyd. Kraków 1898. Ponieważ mało stosunkowo uwagi poświęcono dotychczas historii organizacji, umundurowania i uzbrojenia tych oddziałów, pozwoliłem sobie., korzystając z powyższego źródła, przypomnieć garść szczegółów, w nadziei, że ktoś z szanownych czytelników zechce pewne może nieścisłości poprawić, względnie szczegóły uzupełnić.

Cesarz Józef II patentem z dn.  16 listopada 1781 r. stworzył hufiec konny, składający się ze szlacheckiej młodzieży polskiej, dobrowolnie przybywającej z kraju, bądź służącej już w wojsku austriackim.

Hufiec ten w sile 60 koni, powołany do służby cesarskiej w Wiedniu, otrzymał nazwę polskiej gwardii, zwanej także gwardią galicyjską. Organizacja jej odbyła się na wzór gwardii węgierskiej. Szeregowcy gwardii polskiej otrzymali żołd i rangę chorążych. w armii, a w r. 1786 posunięto ich do stopnia podporuczników. W zależności od tego stopnia najniższego stworzo no odpowiednie rangi podoficerów i oficerów gwardii. Dowódcą, czyli kapitanem gwardii został ks. Adam Czartoryski, generał Ziem Podolskich, kawaler orderów Orła Białego, św. Stanisława i św. Andrzeja. Stopień kapitana gwardii odpowiadał randze generała kawalerii w armii.

 

Ottenfeld gwardia polska

Gwardia polska i węgierska

„Umundurowanie galicyjskiej gwardyi, co do kroju, barwy i ozdób sukni, było wybitnie polskie, nadzwyczaj bogate i okazałe. żołnierze nosili krótkie, ciemnogranatowe kontusze, szeroko złotem lamowane i czerwonymi rabatami ozdobione, szerokie granatowe spodnie z wypustkami, wpuszczone do wysokich polskich butów. Na ramionach mieli złote szlify z buljonami, szerokie pasy polskie koloru czerwonego, złotem przetykane, ładownice na białych pasach przez piersi przewieszone i łosiowe rękawice. Na głowic mieli złocisto-czenwone kaszkiety ułańskie, t. zw. „tatarki”, z czapkami piórami, u dołu obłożone białym futrem. Oficerowie mieli ten sam strój co szeregowcy, tylko jeszcze więcej kapiący od złota, z wojskowymi odznakami rangi.

Za uzbrojenie dano gwardzistom szerokie, kawaleryjskie pałasze, pistolety i wysokie lance z dwukolorowemi chorągiewkami.

Konie jednej maści, wysokie, równej miary z gwardyą węgierską, ubrane były na sposób polski i pokryte tygrysiemi skórami krojem paradnych czapraków.”

Od roku 1809 zaznacza się w gwardii polskiej ubytek, gdyż na wieść o sukcesach oręża narodowego w Hiszpanii i w Księstwie Warszawskim, nikt z młodzieży polskiej do gwardii nie wstąpił, wskutek czego siłą wypadków politycznych rozwiązana została w r. 1811.

Wspaniała postawa wojskowa i prawdziwie rycerski duch galicyjskiej gwardii skłoniły Jozefa II do stworzenia w Galicji narodowego korpusu wojskowego. Niechęć młodzieży polskiej do służby pieszej, grożąca wojna turecka, oraz rozgłośna sława wojenna jazdy iwlskjej w walkach z Turkami, oto powody, które przyśpieszyły stworzenie narodowego korpusu jazdy o charakterze ochotniczym. Zawiązują się więc w r. 1784 pierwsze ochotnicze szwadrony ułańskie, z których powstały później (1790 — 1813) cztery pułki ułanów galicyjskich, a które w dalszym ciągu posłużyły po r. 1848 za wzór do utworzenia dalszy cii pułków ułańskich. Ten ochotniczy korpus jazdy, ubrany i uzbrojony po polsku, oficjalnie odtąd ułanami zwany, początkowo miał się składać z 300 towarzyszy i 300 pocztowych, następnie jednak podzielono go na 2 dywizjony dwuszwadronowe.

Umundurowanie i uzbrojenie otrzymali ułani i podobne jak szlachecka gwardia polska. „Granatowe, lecz nieco jaśniejsze, kaftany z rękawami, bez wypustek, na które przywdziewali sukmanki, czyli kontusiki, bez oblamowania zlotem, lecz z żółtemi wyłogami i rabatami. Oficerowie nie mieli epoletów, nosili białe ułańskie czapki i wysokie polskie buty. żołnierze mieli ciżmy, spodnie jasno niebieskie jak huzary i czapki ułańskie „tatarkami” zwane z żółtego sukna. Jako ochronę od deszczu otrzymali zamiast płaszczy, okrągłe peleryny z białego sukna, jakich używała kawalerja niemiecka. Za broń mieli pistolety, pałasze, i lance z chorągiewkami czarno – żółtemi, z lekkiej materji i urządzeniem do łatwego odpięcia i przechowywania pod ładownicą”.

Dowódcą 1 dywizjonu ułanów, organizującego się. we Lwowie, został ks. Józef Poniatowski, podówczas major w pułku ¡karabinierów. W przededniu wojny tureckiej odebrano ułanom lance, dano karabiny i rozdzielono ich szwadronami pomiędzy pułki lekkiej jazdy (Chavau-legers), które już ciągnęły na linię bojową. Wtedy także „zmieniono im granatowe sukmanki na białe mundurowe kurtki, podług kroju polskiego, z klapami i wyłogami koloru jaki nosił odnośny pułk szwoleżerów. Niebieskie spodnie huzarskie zatrzymano, do żółtych zaś „tatarek” dodano po lewej stronie tychże pióropusze, obszyto je futrem i doszyto daszki od słońca, które według potrzeby spuszczano, lub w tyle głowy w górę podnoszono.

Tymczasem ks. Józef w lutym 1788 r. opuścił szwadrony ułańskie i wyjechał do Budy, mianowany adiutantem cesarza Józefa II. Po wojnie tureckiej z powrotem wydzielono ułańskie szwadrony z pośród szwoleżerów, oddano im lance i stworzono z nich w latach 1790 — 91 pierwszy i. drugi pułk ułanów. Ten ostatni w kilkanaście lat później, smutnym zrządzeniem losu, w bitwie pod Wagram (1809) ciężkie poniósł straty od rodaków, polskiego pułku lekkokonnych gwardii ces. Napoleona. W r. 1801 powstał w Krakowie 3. pułk ułanów, w r. 1813 zaś Stany galicyjskie w Stanisławowie ufundowały 4. pułk ułanów.

Powyższe fakty dowodzą, że polskim ułanom przypadło w udziale tworzenie i reprezentowanie w ¡szeregach kawalerii austriackiej, tego „par excellence” polskiego rodzaju jazdy.

 

 


[1] BARWA I BROŃ, Nr 6/1937, str. 136-141.

Ottenfeld lansjer 1798 1803

Lansjer 1798-1803

Zapraszamy do dyskusji na forum Arsenału, w wątku Polskie jednostki w obcych armiach.

Content not available.
Please allow cookies by clicking Accept on the banner