Historia pułku Lansjerów Nadwiślańskich

Historia pułku Lansjerów Nadwiślańskich

senator Historia 7PLN 0 Komentarzy

 

Pułk był najstarszą jednostką polskiej kawalerii epoki napoleońskiej. Pierwszy jego oddział w sile dwóch szwadronów bojowych sformowano w styczniu 1799 r. w ramach Legii Polskiej we Włoszech, pod nazwą Pułku Jazdy Legionowej (służba cyzalpińska). Od początku skierowano go do walki przeciw powstańcom neapolitańskim, z którymi bił się przez kilka miesięcy. Wiosną 1799 r. został przerzucony na front północny i od maja tegoż roku, walczył przeciw wojskom II koalicji antyfrancuskiej, m.in. nad Trebbią, pod Bosco i dwa razy pod Novi.

Na przełomie 1799 i 1800 r., ze względu na duże trudności utrzymania kawalerii w szeregach Legii Włoskiej, gen. Jan H. Dąbrowski przekazał ją do Legii Naddunajskiej, dowodzonej przez gen. Karola Kniaziewicza (służba francuska). Rozbudowany do czterech szwadronów, nazwany Pułkiem Jazdy Naddunajskiej, walczył na terenie Austrii pod Eschborn-Gresheih, Philisburgiem, Hohenlinden i Lambach.

W kwietniu 1801 r., pułk skierowano do Toskanii, w której pełnił rolę jednostki prewencyjnej i interwencyjnej, sprawował nadzór nad miejscową ludnością, zwalczał zarówno antyfrancuską partyzantkę jak i bandy rozbójników. Z końcem 1801 r., po ujawnieniu wszystkich ustaleń traktatu lunevillskiego (zawartego 9 lutego 1801 r.), odrzucił propozycję przejścia na żołd toskański; zagrożony rozwiązaniem, zmuszony został do przyjęcia służy Republiki Włoskiej. Od kwietnia 1802 r. oficjalnie występował pod nazwą I Regimento de Cacciatori a Cavallo Polacchi (1 polski pułk strzelców konnych).

W latach 1803–1805, walczył w neapolitańskim (Kalabria), specjalizował się w akcjach przeciwpartyzanckich, zabezpieczał wybrzeża półwyspu Apenińskiego przed desantem angielskim. W listopadzie 1805 r., na krótko wycofany z południa, bił się z Austriakami pod Castelfranco. W styczniu 1806 r., powrócił do Kalabrii, działał w Apulii i Abruzzach. W sierpniu 1806 r., formalnie przeniesiono go do służby neapolitańskiej króla Józefa Bonaparte.

Dekretem z 5 kwietnia 1807 r. wszedł w skład nowej Legii Polskiej  powołanej do służby francuskiej i został wezwany do kraju. Uzupełniony ochotnikami i rekrutami do stanu 1200 ludzi (w linii), organizował się i szkolił na Śląsku. 11 listopada 1807 r., wraz z całą Legią, zwaną od lipca 1807 r. Polsko-Włoską, skierowano go do służby westfalskiej króla Hieronima Bonaparte. 20 marca 1808 r., z chwilą ponownego przejścia Legii do służby francuskiej i zmiany nazwy na Legię Nadwiślańską, stał się Pułkiem Lansjerów Legii Nadwiślańskiej. 24 czerwca 1808 r., po wyłączeniu go ze składu Legii, pozostał Pułkiem Lansjerów Nadwiślańskich. 7 lutego 1811 r., oficjalnie otrzymał numer „1”, ale już 18 czerwca 1811 r., przemianowano go na 7 pułk lansjerów liniowych (7 regiment chevau-legers-lansjers de la linie) i zaliczono w poczet francuskiej formacji lansjerskiej.

Od 1 czerwca 1808 r. do 7 stycznia 1813 r. walczył w Hiszpanii, był jednostką specjalnego przeznaczenia. Działał na terenie niemal całego półwyspu Iberyjskiego, operował najczęściej szwadronami odkomenderowanymi do różnych korpusów francuskich. Przez 56 miesięcy znajdował się w ogniu ciągłych walk z partyzantką i wojskiem hiszpańskim oraz angielskim korpusem ekspedycyjnym. Brał udział w akcjach pacyfikacyjnych, wyróżniał się niespotykaną furią w ataku, zapalczywością i bezwzględną postawą żołnierzy wobec Hiszpanów; został określony mianem „Los infernos picadores” – piekielni lansjerzy.

 

Szlak bojowy

Ze względu na częste detaszowanie oddziałów pułku, wyszczególnienie wszystkich miejsc stoczonych bitew i potyczek nie jest możliwe. Niżej wymienione stanowią jedynie znaczny ich procent:

Hiszpania

08.06.1808  – Tudela
13.06.1808  – Mallen
14.06.1808  – Alagon
16.06. – 14.08.1808  – oblężenie Saragossy
28.07.1808  – Osera i Arrabal
20.08.1808  – Tudela
25-27.08.1808  – Levin-Lodosa
24.09.1808 – Calatayud
23.11.1808 – Tudela
15.12.1808 – Puente de Almaraz
29.12.1808 – Trujillo
18.02.1809 – Mora
23/24.03.1809 – Jevenes
27.03.1809 – Ciudad-Real
28.03.1809 – Santa-Cruz
kwiecień, maj i początek czerwca 1809 r. – operacje wypadowe z bazy w Val-de-Penas
22.05.1809 – Alenbillas
15.06.1809 – Maria
18.06.1809 – Belchite
28.07.1809 – Talavera-de-la-Reyna
sierpień 1809 r.- walki w górach Uzed
11.08.1809 – Almonacid
18.11.1809 – Oceana
od grudnia 1809 r. – czteromiesięczne walki kompanii kpt. Fijałkowskiego i uzupełniających oddziałów marszowych z Francji w górach Navarry
15-20.01.1810 – Villamanrique, Sanestervan del Puerto, Arquillas
28.01.1810 – Villarquemado
05.02.1810 – Malaga
16.02.1810 – Villastar /Villelu/ n. Guadalaviar
10 kwietnia 1810 – 15 maja 1811 – operacje wypadowe z garnizonu w Baza
04.07.1810 – Orgas
06.07.1810 – Tortoza
11.07.1810 – Mora n. Ebro
30.08.1810 – Lorca, Lebrilla, Cartagena
?.09.1810 – Montalvan, Teruel, Daroca
30.10.1810 – Teruel
31.10.1810 – Alventoza
04.11.1810 – Baza – Cullar (Rio-Almanzor)
12.11.1810 – Fuente Santa
19.12.1810 – Ojoz-Negros
31.01.1811 – Checa
03.-05. 05.1811 – Ciudad Rodrigo, Almeida, Fuentas de Onoro
16.05.1811 – Albuhera
21.05.1811 – Alcover
22.06.1811 – Elvas
10.08.1811 – Baza
24-25.10.1811 – Puzol, Murriedro, Sagunt
26.12 1811 – 09.01.1812 – Szturm Walencji
styczeń – czerwiec 1812 – w dywizjach kawalerii rezerwy, działania z Utrera, Osuna, Sevilli, marsz na odsiecz Badajoz, marsz do Estramadury
01.07.1812 – Badajoz (ujście rzeki Guadiany)
12.09.1812 – Ciudad Rodrigo
15.09.1812 – Burgos
14 – 16. 11.1812 – Salamanka – Ciudad Rodrigo
grudzień 1812 – styczeń 1813 – baza w Arganda k. Madrytu

Mimo czterokrotnego rozkazu cesarskiego, pułk nie brał udziału w kampanii rosyjskiej. Wyjątkiem był 60-konny pluton lansjerów zabrany z depot w Sedanie, dołączony do 1 Pułku Szwoleżerów Gwardii Cesarskiej. Pluton stoczył walkę z kozakami m.in. 16 września 1812 r. na trakcie Moskwa – Borowsk oraz w czasie odwrotu armii, nad Berezyną.

Pierwsza wycofana do Francji 14 czerwca 1812 r., samotna kompania marszowa pułku, wzmocniona w Sedanie, podniesiona do stanu szwadronu etatowego w Poznaniu – pomaszerowała do Warszawy (październik 1812 r.). Na wieść o klęsce armii cesarskiej pod Moskwą, szwadron wyruszył na przeciw resztkom wojsk francuskich i 5 grudnia 1812 r. spotkał się w Smorgoniach z pułkiem szwoleżerów, w składzie którego znajdował się wcześniej wspomniany pluton. Połączone oddziały lansjerów, na przemian ze szwoleżerami, eskortowały cesarza opuszczającego Wielką Armię na odcinku Oszmiana-Wilno; w skutek strat z powodu zimna, szwadron został zredukowany do plutonu, który samotnie walczył w pierwszej fazie kampanii saskiej, a następnie  dołączył do pułku we Francji.

Wycofany z Hiszpanii pułk, wszedł na pola bitew kampanii 1813 r.:

05.04.1813 – Möckern i Gommern
02.05.1813 – Lützen
21.05.1813 – Budziszyn
22.05.1813 – Reichenbach
25-27.08.1813 – Drezno
17.09.1813 – Kulm
06.11.1813 – Torgau
07-11.11.1813 – obrona Drezna. Wskutek kapitulacji korpusu maszałka St.Cyra 443 lansjerów dostało się do niewoli.
03.12.1813 – 28.04.1814 – wydzielony szwadron kpt. adj.-mjr Jana Trzebuchowskiego w obronie Hamburga
Grudzień 1813 – styczeń 1814 – gorączkowe odtwarzanie pułku w Sedanie i Wersalu z ocalałych oddziałów, wcielenie do szeregów resztek 8 pułku lansjerów liniowych.

Kampania francuska:

14.02.1814 – Vauchamps
18.02.1814 – Monterau
03.03.1814 – Neuily Sant-Front
9-10.03.1814 – Laon
25.03.1814 – Fere-Champenoise
29.03.1814 – Paryż
04/05.04.1814 – Essone

Maj–lipiec 1814 r.: powrót poszczególnych oddziałów z niewoli do punktu zbornego w Kłodawie. Grudzień 1815 r.: rozwiązanie pułku w Kutnie.

W czasie „100 dni” Napoleona podjęto próbę odtworzenia pułku w Soissons z lansjerów i innych żołnierzy polskich pozostałych we Francji oraz spodziewanych jeńców-Polaków z armii sprzymierzonych; jego oddziały nie zdążyły wziąć udziału w bitwie pod Waterloo. Po klęsce, wycofały się w kierunku Paryża. 29 czerwca 1815 r., pułk był ostatnią jednostką armii, która pod Rambouillet salutowała cesarza zwartymi szeregami oraz ostatnią polską jednostką, walczącą po drugiej abdykacji Napoleona; regiment bił się 2 lipca 1815 r. w Sevres.

Pułk nie uznał władzy cara Aleksandra, wskutek czego nie mógł powrócić do kraju. Po raz drugi został rozwiązany 27 grudnia 1815 r.

Dowódcy pułku:

płk Jan Konopka – od lipca 1807 r. do maja 1809 r.; zawieszony: w zastępstwie p.o. szefowie szwadronów:
Andrzej Ruttie – maj – czerwiec 1809 r.:
Telesfor Kostanecki – lipiec 1809 r.
Adam Huppe – sierpień 1809 r.:
Telesfor Kostanecki – wrzesień 1809 r. – sierpień 1810 r.
płk Jan Konopka (powrócił) – sierpień 1810 r. – sierpień 1811 r.
płk Feliks Stokowski – nominacja 13 października 1811 r. , nie objął dowództwa w Hiszpanii; wz. p.o. oficerowie:
mjr Andrzej Ruttie – wrzesień 1811 r. – luty 1812 r.
mjr Feliks Dębiński – luty 1812 r.- styczeń 1813 r.

płk Feliks Stokowski – styczeń 1813, poległ 9 czerwca 1813 r.
płk Kazimierz Tański – lipiec 1813 r. – listopad 1813 r.
mjr Adam Huppe – grudzień 1813 r. – czerwiec 1814 r.
płk Kazimierz Tański – sierpień 1814 – grudzień 1814 r.
szef szwadronu Maksymilian Niezabitowski – grudzień 1814 r.
płk Adam Huppe – kwiecień 1815 r. – grudzień 1815 r.