Stowarzyszenie Regimentów i Pułków Polskich 1717 - 1831

[Darek]

Czytając pewne materiały, trafiłem na określenie 'pałasz piechoty z gifesem'.
Czy chodzi tutaj o chwast ?

[Koroniarz]

Obawiam się, że słowo może mieć więcej niż jedno znaczenie. O ile pamiętam, gifes to część temblaka przy szabli (tu: pałasza), jednak w księdze IX Pana Tadeusza również o mowa:

"Jegrów więcej przybywa, mieszają się, tłuką;
Szlachta w zgiełku nie może ciąć krzyżową sztuką,
Jegry nie mogą strzelać, już walczą wręcz, z bliska -
Już stal, ząb za ząb o stal porwawszy się, pryska,
Bagnet o szablę, kosa o gifes się łamie,
Pięść spotyka się z pięścią i z ramieniem ramię."

co sugeruje coś jeszcze innego. Piotr (jak zwykle niezastapiony w takich sprawach) w starym słowniku wyrazów obcych wyszukał definicję, zgodnie z którą gifes, to nic innego jak jelec. Skądinąd pamiętam passus o rozpłatanym gifesie, może warto więc szukać dalej.

[Hubzal]

Dla utrudnenia dodam, że poszczególne słowa z czasem zmieniały znaczenie.
Np. słowo pałasz, pierwotnie oznaczało również szablę z rękojeścią zamkniętą.
Systematyka powstawała z czasem a wedrowała kretymi scieżkami.

[Horhe]

Na podstawie nazewnictwa pruskiego śmiem stwierdzić różnice, że są różnice pomiędzy tasakiem/półszablą piechoty, a pałaszem.
Otóż Infanteriesabel M1715/1740 ma głownie z jednym ostrzem, lekko zakrzywioną, zaś Artilleriepallasch M1782 posiada głownie prostą, obosieczną. Oba te modele broni mają rękojeść mosiężna, zamkniętą kabłąkiem.

[Darek]

Ale zwróćcie uwagę, że i samo nazewnictwo wskazywało różnicę pomiędzy samymi przedmiotami.
W kawalerii I RP, szeregowym wydano zakupione w Prusach właśnie PROSTE pałasze. Może coś w tym jest?

[ Dodano: 2006-09-27, 17:04 ]

Cytat:

Mundur częstochowskiego garnizonu był: czerwona suknia zwierszchnia, kamizolka i spodnie granatowe, guziki cynowe białe, kapelusz bez galona albo czapka granatierska z blachą białą, na nogach trzewiki i kamasze, do codziennego używania czarne, do parady białe; ładownice skórzane czarne, na pasie rzemiennym żółtą glinką, a potem, gdy na miejsce glinki weszła kreta w używanie, onąż farbowanym. Broń: karabin z flintpasem rzemiennym, tak jak pas u ładownicy farbowanym; przy boku pałasz krótki z mosiężnym gifesem i bagnet, który stawając na szyldwachu, zakładano na karabin, po odbyciu stacji zdejmowano.

opis z Kitowicza
Czy może to być część rękojeści?????????

[Kropidło]

W dziełku "Wiadomość o artylleryi polowej dla powszechnego użytku w wojsku", Kraj i Emigracya, zeszyt 6, Paryż 1836 znalazłem coś co sprawy rozjaśnić może.

Paragraf 62.
Każdy pałasz lub szabla składa się z główni (klingi), rękojeści, gardy czyli ochrony i pochwy. W klindze uważamy szyjkę która się w rękojeści osadza, kolec (sztych) ostrze, tylec, grzbiet i płaz; w rękojeści uważamy ujęcie, gardę (ochronę) i gifes. (...)

Paragraf 63.
(...) Dla wypróbowania czy osada jest dogodna, kładzie się środek gifesu na jakim ostrzu a kolec na szalce, w drugą zaś szalkę kładą się ciężarki dopóty aż szalki będą w równi : która klinga mocniej pociągnie ciężarkiem ta będzie zręczniejszą.

Czyżby gifes to głowica? Jak zatem położyć koniec gifesa na ostrzu?
Czy gifes to kabłąk? Zawieszanie na nim miałoby chyba sens przy próbowaniu "czy osada jest dogodna" w przeciwieństwie do opierania o głowicę, czyż nie? Wybaczcie ale moja wiedza nie pozwala na niezadawanie podstawowych pytań.

Pozdrawiam

[Kropidło]

Dopowiadam i odpowiadam sam sobie po trosze.

Według niemieckiego wydania Wikipedii (13.12.08) Gefäß (Gefass) to:

Cytat:

im Fechtsport ein Handschutz an Degen oder Säbel in Form eines Bügels oder Korbes

"w szermierce to osłona dłoni w szpadzie lub szabli w formie kabłąka lub kosza"
et voila, Gefass to kabłąk lub kosz!

Czyli wszystko jasne!? A guzik, nie dla mnie.
Mam przed sobą obrazek przedstawiający części rękojeści broni siecznej (po niemiecku) zatytułowany "Gefäß". Na obrazku tym kabłąk nazywa się griffbügel czyli kabłąk rękojeści/rączki i jest jedną z wielu części składających się na osłonę i chwyt dla dłoni. Byłby więc Gefäß oprawą rękojeści. Czy mógłby to znawca potwierdzić?

Oczywiście to terminy niemieckojęzyczne ale wyraźnie z niemieckiego języka zapożyczono Gefäß (Gefass) do naszego żargonu wojskowego XVIII wieku (do zasobu języka raczej nie, w takim wypadku nie zastanawialibyśmy się nad znaczeniem tego gifesu).

Może, pars pro toto, słowa gifes używano na oznaczenie rękojeści z kabłąkiem, a może rękojeści mosiężnych odlewanych w cale, w odróżnieniu od tych "składanych" z drewna, skóry i metalu?[/b]

[Darek]

Dobra robota Andrzeju.
Czy masz może dostęp do zdjęć tasaków z czasów napoleońskich armii bawarskiej?