Essai sur le maniement de la lance

Essai sur le maniement de la lance

senator Kawaleria Skomentuj

Essai sur le maniement de la lance

„Nie masz Pana nad ułana, a nad lancę broni” czyli esej o władaniu lancą (Essai sur le maniement de la lance) autorstwa Wincentego Krasińskiego i opracowaniu naszego kolegi, Darka Senatora. Obowiązkowa lektura dla każdej osoby odtwarzającej kawalerię okresu wojen napoleońskich.

Ustawienie oddziału po wydanej komendzie:

SZWADRON – FORMUJ SZEREGI! (lub: Formuj się!)

(Escadron – pour monter!)

Ugrupowanie: szwadron ustawiony dwoma szeregami.
Kawalerzyści – pieszo z lancami, konie trzymane za uzdy.

Postawa lansjera przed dosiadaniem konia:

Postawę jeźdźca określa „Rozporządzenie tymczasowe na temat ćwiczenia i manewrów kawalerii”, tj.:
Lansjer będzie stał obok i na wysokości głowy swojego konia, trzymając prawą ręką uzdę; cztery palce dłoni zamknięte, kciuk powyżej; w lewej ręce będzie trzymał pionowo lancę na wysokości temblaka, łokieć opierając o drzewce. Okucie lancy powinno być umieszczone w odległości jednego kciuka od małego palca lewej stopy (Pl.2.)

Wsiadanie na koń:

– BACZNOŚĆ! (Garde a vous!))

1. Przesunąć prawą stopę na sześć palców do przodu od wcięcia lewej stopy.

– DO WSIADANIA! (Preparez-vous pour monter!)
(jeden takt i cztery ruchy)

1. Wznieść lancę na ok. dwa palce; zrobić półobrót w prawo na czubku stopy prawej, dołączając lewy obcas (piętę) do szeregu; chwycić następnie lewą ręką pas policzkowy, nie puszczając lancy.
2. Numery: dwa i cztery [w każdym szeregu] odsuwają w tył swoje konie zgodnie z Rozporządzeniem.
3. Puścić cugle; zrobić dwa kroki począwszy od prawej stopy; chwycić następnie lewą ręką wodze końskie bez wypuszczania lancy; zrobić jeden krok w lewo na lewym obcasie, przenosząc prawy do szeregu; przepuścić wodze nad lancą i zostawić prawą rękę na boku.
4. Chwycić dwa wodze ręką lewą i wziąć w tym samym czasie garść włosia końskiego; przesunąć prawą stopę na sześć palców tył lewej; włożyć trzecią część stopy lewej w strzemię, opierając kolano o bark konia; wznosząc się na czubku stopy prawej, rękę prawą umieścić na grzbiecie siodła.

– NA KOŃ! (A cheval!)
(Takt i dwa ruchy)

 

Essai sur le maniement de la lance pl. 3

1. [Wsiadanie] zgodnie z Rozporządzeniem; oprócz tego, chwycić prawą ręką lancę pod wodzami możliwie najniżej.
2. Podnieść lancę prawą ręką do pionu, przenieść ją ponad szyją [konia], opuścić, [dolny] rzemień włożyć na but, nogę w strzemię; dłoń na wysokości temblaka, łokieć ok. 8 palców od drzewca, palce zamknięte i lanca w pozycji pionowej [przyjęcie pozycji jak do komendy: Za – broń!] (Pl. 3.).
[Numery dwa i cztery] z powrotem do szeregu (wg Rozporządzenia).

Essai sur le maniement de la lance pl. 4

Komenda do marszu:

– PRZEŁÓŻ LANCE ! (Reposez lance!)
(Takt i dwa ruchy)

1. Opuścić nieco lancę, utrzymać lekko lewą ręką nie puszczając wodzy; włożyć prawe przedramię w temblak; trzymać udo blisko konia, żeby zapobiec wstrząsom.
2. Wypuścić lancę z ręki lewej i przesunąć na tył prawego ramienia w ten sposób, żeby temblak znajdował się trzy palce pod pachą; prawa ręka opada naturalnie (Pl. 4.).

– RÓWNAJ ! [szereg] = wodze.
[Wykonywać] według [ogólnego] Rozporządzenia.

Zsiadanie z koni:

Po wydanej komendzie: SZWADRON – STÓJ!
Ugrupowanie: szwadron stoi dwoma szeregami.

– BACZNOŚĆ – DO ZSIADANIA ! (Garde a vous!………………….)
(Takt i trzy ruchy)

1. W pierwszym ruchu, liczby jeden i trzy z pierwszego szeregu przesuwają się o cztery kroki do przodu, a numery dwa i cztery z drugiego szeregu cofają się. W czterech sformowanych szeregach, lansjerzy uwalniają [rzemienie] lancy z butów, wstawią je w tuleje przy strzemionach i zniżają prawe ręce do wysokości kolan; lancę trzyma się zawsze pionowo.
2. W drugim ruchu, wznieść lancę pionowo tak, żeby tylec [lancy] znajdował się w odległości czterech palców poniżej szyi.
3. W trzecim ruchu, przenieść lancę ponad szyją konia; podtrzymując ją ręką lewą, w której pozostanie opadając ukośnie na ziemię, tak, żeby tylec [lancy] znajdował się na 18 palców i trochę z przodu podkowy konia, ostrożnie przenosząc lancę pod wodzami; chwycić ręką lewą garść grzywy bez wypuszczania lancy i wodzy i uwolnić prawą stopę ze strzemienia.

– Z KONI !
(Takt i dwa ruchy)

1. Wznieść się na strzemieniu lewym; przenieść prawe kolano wyciągnięte nad zadem końskim, nie dotykając go, [stopa palcami w dół, ostrogą do góry], przenosząc rękę prawą na łopatkę siodła; zsiąść lekko na ziemię, wyprostować się, dwa sąsiednie obcasy w tej samej linii, puścić grzywę z lewej ręki [pozostać twarzą w kierunku konia].
2. Zrobić zwrot w lewo; dwa kroki do przodu począwszy od stopy lewej; chwycić ręką prawy pas policzkowy, żeby przybrać pozycję lansjera przed wsiadaniem na koń – tak, jak pod nr 1.: [Lansjer stoi obok i na wysokości głowy swojego konia, trzymając prawą ręką uzdę; cztery palce dłoni zamknięte, kciuk powyżej; w lewej ręce będzie trzymał pionowo lancę na wysokości temblaka, łokieć opierając o drzewce. Tylec lancy powinien być umieszczony w odległości jednego kciuka od małego palca lewej stopy].

– ŚCIŚNIJ SZEREGI !
(Takt i jeden ruch)

1. W tej komendzie numery drugi i czwarty odprowadzają konie do szeregu [na poprzednie miejsca trzymając je] prawą ręką, wznosząc lancę w lewej ręce ok. dwa palce ponad ziemią. Numery jeden i trzy wznoszą trochę prawą rękę, żeby uniemożliwić koniom wierzganie.

Komendy do sformowania szwadronu w szeregach pieszych, bez koni
(lansjerzy pozostawiają konie na miejscu):

– W PRAWO! (A gauche!)
(Takt i cztery ruchy)

W pierwszej komendzie przenieść stopę prawą na sześć palców do przodu od wcięcia lewej stopy.
1. Zrobić półobrót w prawo na palcach prawej stopy, przenieść prawą piętę do szeregu nie puszczając pasa policzkowego z prawej ręki; podnieść w tym momencie lancę na dwa palce ponad ziemię i przenieść ją na odległość jednego palucha od małego palca stopy.
2. Opuścić lancę w załamaniu lewego ramienia; przenieść prawą stopę na sześć palców do przodu stopy lewej, zdjąć łańcuszek munsztukowy i rozluźnić nachrapnik; przenieść następnie prawą piętę do szeregu i położyć lewą rękę płasko na prawej piersi.
3. Chwycić lancę lewą ręką na wysokości temblaka.
4. Zrobić zwrot (półobrót) w lewo; opuścić lancę w załamaniu lewego ramienia oprzeć je i ponownie chwycić lancę wyciągając ramię nisko.

– MARSZ ! (Marche !)

Wznieść lancę ok. sześć palców nad ziemię kładąc ją na barku lewym, tylcem trochę w lewo. Reszta wg Rozporządzenia.

Żeby rozpocząć władanie lancą na koniu będzie się komenderować:

– BACZNOŚĆ ! (Garde a vous!)

– W TYŁ – ROZLUŹNIJ SZEREG ! (En arrier – ouvres vos rangs!)

– MARSZ ! (Marche!)

– W PRAWO – RÓWNAJ ! (A droite – alignement!)

– STÓJ ! (Fixe!)

Te ruchy wykonuje się według zasad Rozporządzenia, zachowując dystans sześciu kroków między rzędami. Komenderuje się następnie:

– BACZNOŚĆ! (Garde a vous!)

– PRZEZ PRAWE – ZACHOWAJ ODSTĘP!
(Par la droite – prener vos distanses!)

Na tę komendę, kawalerzyści prawego skrzydła każdego szeregu robią jeden ruch w prawo, w ten sposób, żeby grzbiet ich koni znajdował się na wysokości szyi konia sąsiada.

– MARSZ ! (Marche!)

Po tej komendzie, dwaj pierwsi kawalerzyści wysuwają się do przodu i będą „śledzeni” przez wszystkich pozostałych z ich szeregów, wyłączając dwóch ostatnich, będących na skrzydle przeciwnym, w pozycji wyjściowej. Kawalerzyści w marszu przenoszą wzrok do tyłu w celu zachowania odległości 4 kroków; będą kontrolować człowieka jadącego [w rocie] bezpośrednio z tyłu. Drugi człowiek z szeregu zachowując dystans, będzie wykonywał „czoło, stój”, wyrównując za pierwszym, zostaje na miejscu służąc jako przewodnik. Wszyscy inni kawalerzyści będą wykonywać sukcesywnie ten sam ruch. Komenderuje się następnie:

– W PRAWO – RÓWNAJ ! (A droite – alignement!)

– STÓJ ! (Fixe!)

Władanie lancą

Komenderuję się:

– BACZNOŚĆ ! (Garde a vous!)

– ZA – BROŃ ! (Portez – lance!)
(Takt i dwa ruchy)

1. [Z położenia marszowego] skierować lancę łokciem do przodu, podtrzymując ją lekko ręką lewą i uwolnić prawe ramię z temblaka.
2. Chwycić prawą ręką lancę na wysokości temblaka i ustawić ją pionowo trzymając łokieć w odległości 8 palców od drzewca (ponownie Pl. 3.).

– DO ATAKU – BROŃ ! (Croisez – lance!)
(to samo, co: w przód ! = lance) (en avant – lance!)
(Takt i dwa ruchy)

Essai sur le maniement de la lance pl. 5

1. Uwolnić rzemień z buta; zniżyć nieco rękę w celu uchwycenia lancy w punkcie jej ciężkości; tylec dotyka stopy z tyłu strzemienia.
2. [Energicznie] opuścić lancę [grotem] w przód; drzewce pod pachą, łokieć oparty o ciało, palce dobrze zaciśnięte [na drzewcu], paluch wyprostowany i paznokcie na wierzchu (Pl. 5.).

– W PRZÓD – PCHNIJ ! (En avant – pointer!) (wycelować)
(Takt i dwa ruchy)

Essai sur le maniement de la lance pl. 6

Essai sur le maniement de la lance pl. 7

1. Odciągnąć prawe ramię w tył na całą długość, lancę umieścić ponad prawą piersią, ostrze nieco wzniesione i ciało pochylone do przodu (Pl. 6.).
2. Pchnąć lancą w przód poziomo, wznosząc się lekko w strzemionach, pochylając ciało, odwracając nadgarstek do środka w ten sposób, żeby lanca mogła przylegać do przedramienia i mocno trzymać się między nim i ciałem, przesuwając ją jednocześnie w ręce o 3, 4 palce. Pchnięcie lancy przenosi broń do pozycji wyjściowej, ciało wyprostowane (Pl. 7.).

Ciosy indywidualne (poza szeregiem):

– W TYŁ – W PRAWO! = lance (En arriere a droite! = lance)
(Takt i dwa ruchy)

Essai sur le maniement de la lance pl. 8

Essai sur le maniement de la lance pl. 9

1. Wznieść grot lancy na wysokość daszka czapki.
2. Zniżyć grot kierując go energicznie do tyłu, tak, żeby drzewce było trzymane pod pachą i żeby tylec był w miejscu, gdzie był grot (Pl. 8.).

– W TYŁ! = lance (En arriere! = lance) (wycelować)
(Takt i dwa ruchy)

1. Wyprostować ramię do przodu skręcając przegub do środka, w ten sposób, żeby lanca była przyklejona do ramienia na całej długości, oczy skierować w kierunku grotu (Il. 9.).
2. Kłóć szpicem energicznie poziomo w tył (Pl. 10); przenieść lancę natychmiast pod pachę i wyprostować głowę.

W PRZÓD ! = lance (En avant! = lance)
(Takt i dwa ruchy)

Ten ruch dokonuję się wg tych samych reguł, co poprzednio: W PRAWO! = lance, w celu przeniesienia broni do pozycji: DO ATAKU – BROŃ!
(Pl. 5.).

MŁYNKIEM ! = W TYŁ W LEWO ! = lance
(Par le moulinet = en arriere a gauche! = lance)
(Takt i dwa ruchy)

Essai sur le maniement de la lance pl. 11

Essai sur le maniement de la lance pl. 12

Essai sur le maniement de la lance pl. 13

1. Trzymać grot z prawej strony lekko wzniesiony; położyć palec wskazujący na górze drzewca, w sposób następujący: drzewce ma być między palcem wskazującym i środkowym (Pl. 11.).
2. Pchnąć grot mocno w lewo uwalniając drzewce spod pachy; odwrócić się z lancą ponad głową między dwoma palcami, wyciągając ramiona (pl. 11); opuścić rękę prawą; umieścić lancę w lewej ręce i trochę poniżej łokcia, w sposób, żeby grot znajdował się w tyle i paznokcie powyżej (na nim); (Pl. 12.). [patrz dalej, komenda: w tył! = lance]

W TYŁ ! = lance En arriere! = lance
(Takt i dwa ruchy)

1. Wyciągnąć prawe ramię do przodu, lanca wciąż przyklejona do ręki lewej, kierując wzrok na grot (Pl. 13.).
2. Pchnąć energicznie lancą w tył, przenieść ją do pozycji w tył na lewo = lance i wyprostować głowę.

W PRZÓD ! = lance En avant! = lance
(Takt i dwa ruchy)

1. Skierować tylec trochę na lewo.
2. Pchnąć szybko tylec w prawo, odwrócić się z lancą w prawej ręce ponad głową, wznosząc ramię; przenieść grot do przodu i umieścić broń w pozycji: do ataku – broń!

Uwaga. Zamiast: W TYŁ W LEWO ! = lance, można komenderować: W TYŁ W PRAWO ! = lance
(Takt i jeden ruch)

Essai sur le maniement de la lance pl. 14

Essai sur le maniement de la lance pl. 15

Wznieść ramię do przodu; przenieść grot ponad głową konia; opuścić ją natychmiast i umieścić w pozycji: w tył w prawo = lance.
Tak jak objaśniono.
Można tak samo mając w tył w prawo = lance, komenderować:
W TYŁ W LEWO ! = lance En arriere – a gauche = lance
(Takt i jeden ruch )

Wznieść tylec kierując go w tył; przenieść grot ponad głowa konia i umieścić lance w pozycji: W TYŁ W LEWO! = lance.
Tak jak objaśniono.

W LEWO ! = zatrzymać (lub odeprzeć) = W PRAWO ! = pchnij
(Takt dwa ruchy)

1. Wznieść grot ukośnie w prawo.
2. Wykonać energicznie ukośne cięcie lancą skierowaną ukośnie w lewo (Pl. 14.). i kierując ją od góry na dół ponad głową konia (ten ruch może być przypuszczony przeciw piechocie), przywrócić broń do pozycji: DO ATAKU – BROŃ!; skierować następnie grot w prawo i ciąć (wznieść) z boku. (Pl. 15.).

W PRAWO! = osadzić = W LEWO ! = pchnij
(Tak i dwa ruchy)

Ten ruch wynika ze sposobu i środków przeciwnych do poprzednich. Trzeba być starannym, tnąc w lewo i kierując grot przy swoim boku, przy przenoszeniu lancy ponad głową konia.
(Takt i dwa ruchy)

1. Wznieść lancę ukośnie w prawo.
2. Osadzić (odeprzeć) = w lewo i następnie w prawo.
Według wskazanego sposobu, ciąć do przodu i umieścić lancę w pozycji: DO ATAKU – BROŃ!

DOOKOŁA = osadzić = W PRZÓD = pchnij
(Takt i trzy ruchy)

1. Trzymać grot z prawej.
2. Skierować grot mocno poziomo w lewo, uwalniając drzewce spod pachy, w sposób, żeby tuleja była skierowana do przodu; przywrócić lancę szybko do pozycji z pierwszego ruchu i powtórzyć dwa razy to samo.
3. W trzecim ruchu, który należy wykonać wtedy, gdy powyższe ruchy zostaną wykonane, ciąć dokładnie wg opisu pod nr 11.
Można wykonać cięcie, w tym ruchu, w lewo, w prawo i wszędzie gdzie jest potrzeba.

Uwaga. Władanie lancą pieszo wedle zarządzenia wstępnego, jest trochę łatwiejsze od tego na koniu, tak dla wydającego komendy jak dla kawalerzystów; ponieważ można przewidzieć błędy i naprawić je z większą dokładnością. To władanie będzie wykonywane według zasad i komend następujących:
1. Kawalerzyści zachowując odstępy i odległości będą w pozycji postawić = lance, która jest w tym wypadku typowa dla pieszego; lanca w prawej ręce, opada naturalnie i dotyka ramienia, tylec w odległości palucha od małego palca stopy.
2. Podczas komendy podnieść = lance, kawalerzysta chwytając lancę na wysokości temblaka, będzie mieć łokieć przyklejony do drzewca; będzie trzymać stopę lewą na 18 paluchów od stopy prawej w szeregu, podobnie tak, jak na koniu i będzie trzymał dłoń lewą zamkniętą na piersi, jakby trzymał wodze. Zachowa tę pozycję podczas całego ćwiczenia i nie zmieni jej, żeby przybrać tę powyżej, dopóki nie usłyszy komendy postawić = lance.

FLANKIEROWANIE

Gdyby chciało się ćwiczyć lansjerów w rozpraszaniu się w tyralierze dla ochrony czoła regimentu lub szwadronu, jego dowódca będzie uprzedzał jeden z plutonów skrzydeł zgrupowania o wyjściu do przodu. Dowódca wskazanego plutonu, po otrzymaniu rozkazu, robi dziesięć kroków do przodu i komenderuje:

– BACZNOŚĆ ! (Garde a vous!)

– 1-szy PLUTON – TYRALIERĄ ! (1. er peleton – en tiralillrurs!)

– MARSZ ! (Marsche!)

W komendzie: marsz! kawalerzysta z prawej strony pierwszego szeregu przemieszcza się o 60 kroków do przodu; pozostali, tak z pierwszego, jak z drugiego szeregu, będą rozprzestrzeniać się do przodu zbaczając w lewo, w sposób mający na celu całkowite zakrycie czoła oddziału, wtedy, gdy będą docierać do wysokości ich odstępu ), wyrównają stawiając czoło z prawej strony: ci sami będą przestrzegać władania lancą w tyralierze i trzymania pistoletu w prawej ręce, które będą trzymać prostopadle.
Lansjerzy drugiego szeregu będą przechodzić sukcesywnie do pierwszej linii i zajmować miejsce z lewej strony od lansjera pierwszego w szeregu, zachowując ustalony odstęp umożliwiający władanie lancą.
Żeby uniknąć niedogodności pojawiających się czasami podczas komenderowania oddziałem rozproszonym w tyralierze, stosuje się trąbkę dla wyrażenia wszystkich niezbędnych komend.
W przypadku zamiaru wycofania regimentu, należy ogłosić odwrót, na którego sygnał flankierzy będący w pierwszym szeregu zrobią półobrót w lewo i pomaszerują 50 kroków do tyłu, pamiętając o umocowaniu pistoletów do flintpasów, oraz aby [nie zapomnieli] chwycić z tyłu na prawo lance; następnie [na miejscu] zrobią półobrót kawalerzystą w prawo żeby odwrócić się i [ponownie] uchwycą swoje lance w tyralierze oraz pistolety.
Wszyscy flankierzy będący w drugim szeregu zrobią półobrót w lewo żeby stanąć w odległości 50 kroków z tyłu tych, którzy będą już ustawieni i wykonają pozostałe czynności tak samo jak pierwszy szereg. Kiedy zostanie ogłoszona [odpowiednia] komenda, tyralierzy zatrzymują się i przeformują w tej samej linii.
Wszystkie ruchy, o których mowa powyżej będą zastosowane w manewrach pułku i wykonane wg Rozporządzenia; to znaczy, jeśli pułk zawraca w prawo, tyralierzy zawracają w prawo kawalerzystą, i jeśli on robi półobrót w lewo lub plutonami w celu rozprzestrzenienia się z lewego boku, flankierzy wykonują półobrót przez kawalerzystę w lewo, i tak dalej.
Kiedy chce się wykonać powrót flankierów, należy ogłosić zbiórkę, na sygnał której wycofają się i sformują za pododdziałem flankierów, który musi ich zastąpić, lub za regimentem, zajmując swoje miejsce w bitwie.

Uwagi:
1. Kawalerzysta po oddaniu strzału z pistoletu umieszcza lancę pod prawym udem i ponownie załadowuje swój pistolet. Jeśli pluton przemieszcza się do przodu, grot powinien być w powietrzu, a jeśli się cofa, grot winien być na dole.
2. W momencie ataku [obcego szwadronu] na [własną] kawalerię, wszyscy kawalerzyści z pierwszego szeregu powinni być w pozycji: do ataku – broń!. W momencie ataku na piechotę, grot powinien być [opuszczony niżej], blisko guzów od wędzidła. Drugi szereg [dla bezpieczeństwa] ma zawsze lance skierowane na czapki z pierwszego szeregu.
3. We wszystkich przypadkach, gdy wojsko będzie maszerować kłusem, ważne jest wydanie komendy: za broń!, dla uniknięcia wypadków (ponownie Pl. 5.).
4. W każdym przypadku, gdy wojsko cofa się, kawalerzyści z drugiego szeregu winni być w pozycji w tył = w prawo = lance. Na komendę: stój! lub inną, podnosi się lance bez wydawania komendy: za broń!

Położenie lanc w tyralierze:

– TYRALIERĄ ! = lance )
(Takt i dwa ruchy)

1. Uwolnić lancę z buta i włożyć ją do tulei przy strzemieniu.
2. Przenieść lance w lewej ręce nie puszczając wodzy, tak, żeby była w pozycji skośnej, grot do góry w lewo, tylec na dole w prawo; chwycić w tym samym czasie prawą ręką lewy pistolet, mając koniec [lufy] w powietrzu en face prawego oka (Pl. 16.*)).

Essai sur le maniement de la lance pl. 16

Essai sur le maniement de la lance pl. 17

Kontrola broni )
(Inspection des armes)

Wydaje się komendy:

– BACZNOŚĆ ! (Garde a vous!)

– INSPEKCJA PISTOLETÓW ! (Inspection des pistolets!)
(Takt i dwa ruchy)
30
1. Uwolnić rzemień lancy z buta; przenieść następnie pod prawym udem, wznosząc ją pionowo i umieszczając w sposób, dzięki któremu będzie dotykać o bark lewy (o ramię), podparta o kolano: tylec będzie musiał zatem być blisko palców stopy; wyciągnąć wodze prawą ręką; rozluźnić rzemień troczący [przy siodle] i odsunąć [brzeg] czapraka.
2. Wydobyć [pojedynczo] pistolety z olstrów i prezentować je wg Rozporządzenia (Pl. 17.).
Uwaga: gdy inspekcja pistoletów będzie skończona, [rzemień] lancy zostanie umieszczony na bucie w pozycji: przełóż = lance, bez komend. Tak samo postępuje się, gdy chce się załadować pistolety, lub skontrolować szable.

Pl. 18. – lansjer-eskortant.

Essai sur le maniement de la lance pl. 18


 

Czytaj również: