200 rocznica bitwy narodow pod lipskiem 1813 2013

200 rocznica bitwy narodów pod Lipskiem 1813-2013

Arsenał Batalie i pokazy Skomentuj

200 rocznica bitwy narodów pod Lipskiem 1813-2013

Sprawozdanie dla Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

Rocznica

Historia

Na rok 2013 przypada 200 rocznica kampanii niemieckiej Napoleona roku 1813-ego. Jej momentem kulminacyjnym była bitwa pod Lipskiem (niem. Völkerschlacht bei Leipzig), znana też, jako „bitwa narodów”, stoczona w dniach 16-19 października 1813 roku między wojskami francuskimi pod przywództwem Napoleona Bonaparte, a wojskami koalicji antyfrancuskiej (złożonej z Austrii, Prus, Rosji i Szwecji). Była to największa bitwa w kampaniach Napoleona i jego najcięższa porażka. Podczas bitwy tej odznaczyły się jednostki polskie, a ks. Józef Poniatowski został, jako jedyny cudzoziemiec mianowany marszałkiem Francji. Straty francuskie w Bitwie Narodów przekraczały nawet straty Wielkiej Armii wracającej spod Moskwy. 55 tysięcy (z Polaków 9 tys.) zabitych, rannych, wziętych do niewoli, 15 tys. Sasów zmieniło front. Wśród dowódców straty były równie znaczne: 1 marszałek (Poniatowski w czasie konnej przeprawy przez Elsterę), 15 generałów (z Polaków: Estko i Kwaśniewski) oraz 14 majorów i pułkowników. Francuzi stracili 250 dział, 900 pojazdów i 130 tys. karabinów. Ceną zwycięstwa dla koalicji było 70 tys. zabitych i rannych.

Uroczystości rocznicowe

Tegoroczne uroczystości rocznicowe, ze względu na okrągłą rocznicę zorganizowane były ze szczególnym rozmachem. Obejmowały okolicznościowe wystawy, wydarzenia kulturalne, oraz pokazy, których ukoronowaniem była rekonstrukcja bitwy pod Lipskiem na historycznych polach pod Markkleeberg. Wzięło w niej udział około 6000 rekonstruktorów z 28 państw, co czyni ja największą rekonstrukcją pośród organizowanych do tej pory w Europie. W tych okolicznościach istotny jest liczny udział Polaków, możliwy dzięki zaangażowaniu Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, oraz współpracy Arsenał – stowarzyszenie regimentów i pułków polskich 1717-1831 z innymi stowarzyszeniami i grupami nieformalnymi odtwarzającymi Woysko Polskie okresu wojen napoleońskich, w tym z Towarzystwem Ślężańskim, ze stowarzyszeniem „Czwartacy” z Ostrołęki, oraz ze Stowarzyszeniem Artylerii Dawnej z Warszawy.

Istotnymi elementami programu, w części z udziałem krajowych grup rekonstrukcji historycznej były: apel poległych pod pomnikiem ks. Józefa Poniatowskiego na Poniatowskiplaan w Lipsku, msza za poległych w Torhaus Dollitz, połączona z udekorowaniem przyznanymi przez urząd medalami Pro Patria, pp. Krzysztofa Franaszczuka, oraz Bogdana Apathy.
Publikacja

Podczas samej rekonstrukcji, osobnym punktem było ukazanie ostatnich chwil ks. Józefa Poniatowskiego, przy przekraczaniu Elstery. Dodatkową formą upamiętnienia tych dramatycznych zdarzeń była publikacja p. Franka Bauer pt. „Marschall Poniatowskis spuren in Leipzig” przekazywana przez organizatorów niemieckich rekonstruktorom przybyłym na rocznicę, której egzemplarz dołączamy do niniejszego sprawozdania wraz z egzemplarzem informacji organizatora dla uczestników.

Rekonstrukcja

W rekonstrukcji udział wzięły grupy następujące:

Sztab ks. Józefa Poniatowskiego

Składający się z 1 Pułku Strzelców Konnych Księstwa Warszawskiego, oraz przedstawicieli poszczególnych jednostek, dowodzonych wspólnie przez p. Bogdana Apathy z Towarzystwa Ślężańskiego, wieloletniego odtwórcę roli ks. Józefa.

Kawaleria

  • 1er régiment de chevau-légers lanciers polonais de la Garde impériale grupująca członków z Polski, Wielkiej Brytanii,Francji i Rosji;
  • 7 Pułk Szwoleżerów-Lansjerów (pułk ułanów nadwiślańskich);
  • 2-gi Pułk Ułanów Księstwa Warszawskiego;
  • 12-ty Pułk Ułanów Księstwa Warszawskiego.

działające wspólnie, jako polska brygada kawalerii pod wspólną komendą płk stowarzyszenia, p. Piotra M. Zalewskiego, sekretarza Arsenał – stowarzyszenie regimentów i pułków polskich 1717-1831, w łącznej liczbie 59 szabel.

Piechota

Działająca w dwu grupach: Legia Polsko-Włoska, wraz ze sztabem ks. Józefa, oraz jednostki odtwarzające 2-gi, 3-ci, 4-ty, 7-y, 8-y i 12-ty Pułk Piechoty Księstwa Warszawskiego działające, jako Dywizja Księstwa Warszawskiego.

Artyleria

Składała się z czterech baterii, których podstawę stanowiła grupa Stowarzyszenia Artylerii Dawnej – Arsenał pod komendą p. dr Wojciecha Borkowskiego z Warszawy.

Grupy odtwarzające jednostki piesze wystawiły łącznie ok. 180 osób. Należy przy tym wskazać na duży wysiłek organizacyjny współpracującego z naszym stowarzyszeniem, Towarzystwa Ślężańskiego z p. Krzysztofem Franaszczukiem na czele, jak też stowarzyszenia „Czwartacy” z Ostrołęki i osobiście p. Joanny Kamińskiej.

Przebieg

Tak jak tegoroczna rekonstrukcja była największą, tak i przygotowanie do niej były jedną z najbardziej złożonych operacji logistycznych, która obejmowała przewóz uczestników, koni i sprzętu z szeregu miejscowości w Polsce. Grupy główne wyruszyły z Warszawy, Ostrołęki i Śląska. Dalsze m.in. z Gdańska, i Szczecina, wraz z pomniejszymi z całego kraju. Pierwszy rzut kawalerii przybył do Lipska w środę 16-ego października, kolejne w czwartek i piątek i rozłożył się obozowiskiem w pobliżu Torhaus Markkleeberg. W piątek 18-ego października przybył również główny rzut jednostek pieszych, który rozłożył się obozowiskiem w pobliżu Torhaus Dollitz. Równolegle dostarczane były konie i sprzęt. O ile przewóz osób i ich rozlokowanie odbyły się bezproblemowo, o tyle ze względu na zagubienie części dokumentów przez organizatora niemieckiego nie dopuszczono do udziału w rekonstrukcji części przywiezionych armat. Podobny problem dotknął również niektóre z koni, które ze względu na wybitnie zaostrzone wymogi weterynaryjne nie zostały przez organizatora dopuszczone do rekonstrukcji. Problem ten dotyczył również grup kawalerii z innych państw europejskich, w tym Francji, Belgii i Holandii. Jaskrawym tego przejawem był fakt, że odrzucono również konie belgijskie przeznaczone dla sztabu Napoleona, co przy przedsięwzięciu na tę skalę uniemożliwiło dowodzenia za pośrednictwem konnych adiutantów. Szczęśliwie dla polskiej kawalerii, łączna ilość koni dopuszczonych z Polski przekroczyła liczbę objętą wsparciem urzędu. Pozwoliło to na wystawienie najliczniejszego narodowego oddziału kawalerii podczas rekonstrukcji, tj. w sile ponad 40 koni.

Piątek-sobota 18-19 października 2013 r.

Wieczorem w piątek 18 października odbył się przed pomnikiem ks. Józefa Poniatowskiego apel poległych z udziałem polskich i niemieckich grup rekonstrukcyjnych. Po apelu oddane zostały salwy honorowe przez grupy piechoty polskiej i saskiej, a kawaleria udała się przemarszem pod pomnik upamiętniający miejsce, w którym spalony został most na Elsterze, co odcięło drogę odwrotu części wojsk polskich i napoleońskich, a pośród nich i ks. Józefa Poniatowskiego.

Sobotę 19 października wypełniły ćwiczenia i obowiązki organizacyjne.

Niedziela 20 października 2013 r.

Niedzielę rozpoczęła wyznaczona na godzinę 9: 00 msza polowa w intencji poległych w bitwie, ale również i tych naszych kolegów rekonstruktorów, którzy w ostatnich latach odeszli na wieczną wartę. Po mszy, kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych p. dr Jan St. Ciechanowski upamiętnił w krótkich słowach wydarzenia sprzed lat dwustu i ich konsekwencje dla polskiej walki o niepodległość. Następnie delegacja Arsenał – stowarzyszenie regimentów i pułków polskich 1717-1831, oraz Towarzystwa Ślężańskiego udała się wraz z p. min. Ciechanowskim do Torhaus Dollitz, gdzie znajduje się tablica upamiętniająca bój żołnierzy korpusu polskiego, oraz rolę ks. Józefa Poniatowskiego, gdzie nastąpiła dalsza część uroczystości rocznicowych, w tym odznaczenie pp. Bogdana Apathy i Krzysztofa Franaszczuka medalami Pro Patria.

Po przypomnieniu wydarzeń roku 1813-ego, zgromadzeni odśpiewali Mazurek Dąbrowskiego, po czym udali się do pełnienia spoczywających na nich podczas niedzielnej rekonstrukcji obowiązków.

Uroczystość tę, jak i następującą po niej rekonstrukcję śledziła ekipa Telewizji Kraków, której program ma być emitowany na antenie TVP HISTORIA. Należy przy tym podkreślić, że wydarzenia rocznicowe były obszernie relacjonowane przez media z całej Europy, a udział ponad 200 osobowej delegacji żołnierzy-rekonstruktorów z Polski przyczynił się do przypomnienia Europie o polskim wysiłku zbrojnym w drodze doi niepodległości, roli i znaczeniu Księstwa Warszawskiego na arenie międzynarodowej, a zwłaszcza o nieprzeciętnym wysiłku zbrojnym ówczesnego Wojska Polskiego i polskich jednostek w służbie francuskiej niemal na wszystkich frontach epoki napoleońskiej. Znalazło to odbicie w rozlicznych relacjach, których wybrane tylko przedstawiamy niżej, oraz było obserwowane z największym zainteresowaniem przez kilkudziesięciotysięczną publiczność.

Po zakończeniu rekonstrukcji grupy oddaliły się do obozów. Nastąpiło opatrzenie i załadunek koni, oraz zwijanie obozowisk. Począwszy od wieczora 20-ego października do poniedziałku 21-ego kolejne grupy udawały się transportem do Polski. Do daty niniejszego sprawozdania, wszystkie znalazły się w kraju, wraz z końmi i sprzętem. Nie było wypadków.

Rekonstrukcja munduru ks. Józefa Poniatowskiego z czasu bitwy pod Lipskiem

Jednym z najistotniejszych elementów rekonstrukcji historycznej jest odpowiedni do epoki i wydarzenia ubiór, dlatego Stowarzyszenie ARSENAŁ postanowiło przygotować na 200 obchody Bitwy Narodów  specjalną rekonstrukcję munduru Naczelnego Wodza Wojsk Polskich – Ks. Józefa Poniatowskiego.

W 1813 roku pod czas bitwy pod Lipskiem Książę ubrany był zupełnie inaczej niż to pokazują wszystkie najbardziej znane obrazy batalistyczne. Malarze pokazują na swoich płótnach wyidealizowany wizerunek Wodza, w pięknym polskim mundurze z nieodłączną burką i polską wysoką rogatywką generalską na głowie, dosiadającego białego wierzchowca nakrytego czaprakiem ozdobionym wężykiem generalskim. W rzeczywistości Książę Pepi ubrany był o wiele mniej efektownie. Nosił w dniu bitwy mundur polowy generalski (zwany wtedy małym) składający się z granatowej polskiej kurtki z karmazynowym kołnierzem, ozdobionej tylko podwójnym srebrnym wężykiem generalskim na kołnierzu i łapkach (mankietach) rękawów, szarych spodni polowych zapinanych wzdłuż szwu na 18 guzików podszytych skórą i generalskiego kapelusza dwurożnego. Nie ma pewności czy książę miał już epolety marszałka, czy nie, zapewne miał polskie epolety generała dywizji i szarfę generalską polską.

Przygotowując się do rekonstrukcji postaci zbieraliśmy materiały ikonograficzne, a także dyskutowaliśmy w gronie organizatorów jak powinien wyglądać „nasz” Ks. Józef na dwusetnych obchodach w październiku 2013 roku. Przeważył pogląd, że będziemy odtwarzać niezachowany mundur w jakim zginął Książę, jednak zamiast kapelusza generalskiego przysługującego wszystkim generałom francuskim i polskim, Książę dostanie karmazynową miękką rogatywkę polską z podwójnym srebrnym haftem generalskim (tego typu czapki używane były jako pozasłużbowe), tak aby z daleka widzowie mogli rozpoznać polskiego Wodza Naczelnego.

W ramach dofinansowania przez Urząd wykonano mundur składający się z następujących elementów: granatowej kurtki z haftowanymi mankietami i kołnierzem oraz 30 posrebrzanymi guzikami, szarych spodni polowych zapinanych na 36 guzików i podszytych skórą, karmazynowej miękkiej czapki rogatywki z podwójnym srebrnym wężykiem generalskim, oraz kamizelki, koszuli i halsztuka. Stowarzyszenie przygotowało pozostałe elementy ubioru to jest: srebrne epolety marszałkowskie (wzorowane na zachowanej parze wiązanej z osobą Ks. Józefa Poniatowskiego znajdujących się w zbiorach Książąt Czartoryskich w Krakowie), oraz szarfę generalską wg oryginału ze zbiorów Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Tak przygotowany ubiór został użyty podczas rekonstrukcji samej bitwy, ale także wcześniej podczas odpraw dowódców i innych wydarzeń towarzyszących obchodom.

Stowarzyszenie ARSENAŁ planuje obecnie umieścić „zabytkowy” już mundur jako depozyt w Pałacu pod Blachą – w dawnych apartamentach Ks. Poniatowskiego nad czym prowadzone są już rozmowy z Dyrekcją Zamku Królewskiego w Warszawie.

Mamy nadzieję, że mundur Księcia stanie się istotnym elementem ekspozycji poświęconej jedynemu marszałkowi Francji który był Polakiem i zginął pod czas Bitwy Narodów pod Lipskiem w październiku 1813 roku.

Podsumowanie obchodów 200 rocznicy bitwy pod Lipskiem

Podobne inscenizacje zarówno w Niemczech, jak i całej Europie przyciągają tysiące widzów. W tym roku uroczystość wraz z imprezami towarzyszącymi miała szczególny wymiar, co sprzyjało uchronieniu od zapomnienia czynu bojowego oręża polskiego oraz tradycji walk o niepodległość również na terenie dzisiejszych Niemiec. Uroczystości patriotyczne miały na celu zaakcentowanie 200 rocznicy bitwy pod Lipskiem i przypomnienie Europie o istnieniu Księstwa Warszawskiego, którego król saski był zarazem księciem warszawskim. Staraliśmy się wspólnie ocalić od zapomnienia minione wydarzenia oraz bohaterów, a młode pokolenie nauczyć czcić te wartości, za które ginęli polscy żołnierze. Wiedza historyczna oraz informacje przekazywane w sposób interaktywny docierają do widza w sposób obrazowy i przekonujący.  Udział grup rekonstrukcyjnych z całej Europy dowodzi tego, że mimo różnych poglądów i dziejów historii, potrafimy ze sobą rozmawiać i wspólnie organizować tego rodzaju inscenizacje ponad podziałami. Dowodzi, że historia, nawet trudna, łączy a nie dzieli. Taka edukacja odznacza się wysokim poziomem merytorycznym oraz stanowi uzupełnienie realizowanego przez szkoły programu nauczania. Liczny udział grup rekonstrukcji historycznej z całej Europy świadczy o wielkim uznaniu społeczeństwa dla czynu bojowego żołnierzy, jest hołdem składanym tym, którzy oddali życie, aby współcześni mogli żyć w poczuciu bezpieczeństwa w niepodległej i suwerennej ojczyźnie.

Warszawa, piątek, 25 października 2013 r.

Zarząd Arsenał – stowarzyszenie regimentów i pułków polskich  1717-1831

200 rocznica bitwy pod Lipskiem w relacjach mediów

Szereg portali zagranicznych udostępnia relacje wideo z rekonstrukcji. Te o charakterze ogólnodostępnym obejrzeć można w cyfrowej wersji niniejszego sprawozdania po „kliknięciu” stosownej ilustracji, co przeniesie do właściwej strony zewnętrznej.

Relacja wideo włoskiego EURONEWS, pt. „Germania, va in scena la battaglia di Lipsia”

Relacja wideo francuskiego AFP, pt. „200 ans plus tard, Napoléon battu une nouvelle fois à Leipzig”

Relacja wideo niemieckiego LUFTFOTOVIDEO pt. „200 Jahre Völkerschlacht in Leipzig/ Markleeberg – Luftaufnahmen HD” daje wyobrażenie o ogromie rekonstrukcyjnego pola bitwy.

Relacja niemieckiej telewizji publicznej była retransmitowana przez TVP HISTORIA. Osobny program poświęcony obchodom ma zostać wyemitowany do końca października, bądź też na początku listopada 2013 r.

Inne materiały wideo obejrzeć można m.in. na stronach następujących:

TVN 24: Bitwa Narodów z Polakiem w roli głównej